19. ΑΦΙΣΣΑ.jpg

    Μετά την εξιχνίαση τρομακτικών ατυχημάτων που έγιναν στους αιθέρες («Κοινωνία ώρα μηδέν») ή στις θάλασσες («Ορατότης μηδέν») ο Νίκος Κούρκουλος καλείται να αποφανθεί, έχοντας μηδενικά στοιχεία, για το ενδεχόμενο μιας υπέρτατης επίγειας καταστροφής, που αν συμβεί θα κάνει το χώμα όχι να κοκκινίσει αλλά να πλημμυρίσει. Αυτή τη φορά δεν υποδύεται ένα ρόλο του χαρτοπαίκτη και μέθυσου πιλότου Άγγελου Μουρούζη ή του φιλόδοξου ναυτικού Άγγελου Κρεούζη αλλά έναν μηχανικό που προσπαθεί να κάνει έντιμα τη δουλειά του σ’ έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν άγγελοι. Εννοείται ότι δεν πρόκειται να κάνει πίσω, όπως το ίδιο έπραξε ως Πολυζωίδης στη «Δίκη των δικαστών» και θα κρατήσει ακέραιες τις αρχές του σαν τον Οδυσσέα Χορμόβα, το γιο του τσιφλικά. Αναφερόμαστε στην ταινία «Το φράγμα» του Δημήτρη Μακρή, το σενάριο της οποίας στηρίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Σπύρου Πλασκοβίτη.

     Όλα ξεκινούν όταν ο υπουργός (Γιώργος Μιχαλακόπουλος) τον καλεί ως εξειδικευμένο υδραυλικό μηχανικό για μια υπόθεση άκρως εμπιστευτική, υψίστης εθνικής και πολιτικής ευθύνης, διότι το φράγμα που καλείται να εξετάσει «δεν είναι μόνο ιστορικής σημασίας τεχνικό έργο αλλά μία κατάστασις». Του επισημαίνει ταυτοχρόνως ότι η εξακρίβωση της πραγματικής κατάστασης του φράγματος, για το οποίο διαδίδονται φήμες ότι έχει εξασθενήσει και εμφανίζει ρωγμές, αποτελεί μοναδική ευκαιρία για τις επιστημονικές του φιλοδοξίες. Ο Κούρκουλος αντιλαμβάνεται αμέσως ότι δεν πρόκειται για απλή περίπτωση όπως οι άλλες, που μπορούσαν να αντιμετωπισθούν με μείωση της τροφοδοσίας των μηχανών με κάρβουνο ή με αλλαγή των φθαρμένων ανταλλακτικών αλλά με υπόθεση όπου διακυβεύονται πολλά, πολύ περισσότερα από εκείνα που εννοούσε στη «Λόλα» ο Καλογήρου όταν του έλεγε: «είναι πολλά τα λεφτά Άρη».

    Φθάνοντας στο φράγμα ο Κούρκουλος, που στην ταινία δεν έχει όνομα αλλά αποκαλείται «ο μηχανικός», ξεκινάει, όπως θα έκανε κάθε μηχανικός, με την αναγνώριση της περιοχής μελέτης. Διατρέχει με μια ομάδα κρανοφόρων υπαλλήλων τη στέψη του φράγματος και κατοπτεύει τα ανάντη του επιβλητικού φράγματος. Κατόπιν εξετάζει τους υπαλλήλους στην αίθουσα ελέγχου, ρωτώντας με το αυστηρό ύφος που: «Ελέγξατε αν λειτουργούν σωστά τα όργανά σας; Παρατηρήσατε τίποτε  περιδινήσεις στα νερά της λίμνης;» «Ρουφήγματα κ. Γενικέ;» τον ρωτάνε κι εκείνοι με τη σειρά τους, απορημένοι με την περίεργη ορολογία που χρησιμοποιεί ο μηχανικός, μια ορολογία πιο ακατανόητη κι από αυτήν που χρησιμοποιούσε το ΠΑΣΟΚ τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του.

     Ο Κούρκουλος αρχίζει να ανησυχεί, αν και γνωρίζει ότι με την ανάπτυξη της τεχνικής του υπολογισμού και της αρτιότερης κατασκευής το ποσοστό καταστροφών για φράγματα που κατασκευάσθηκαν μετά το 1930 δεν υπερβαίνει το 0,5%. Παρόλα αυτά ο κίνδυνος αστοχίας ενός φράγματος είναι πάντοτε υπαρκτός, καθώς η αστοχία μπορεί να προκληθεί από έναν ή πολλούς δυσμενείς παράγοντες, όπως οι έντονες βροχοπτώσεις, η σεισμική δόνηση, ο γρήγορος καταβιβασμός της στάθμης. Ακόμη και η ύπαρξη ενός στοιχειωμένου γεφυριού πρέπει να συμπεριληφθεί στους αστάθμητους παράγοντες, αφού, όπως του εκμυστηρεύθηκε ένας στρατηγός, πριν από 50 χρόνια όταν το κτίζανε «μέσα στο φράγμα κλείσανε ολόκληρο το στοιχειωμένο γιοφύρι». Αδυνατώντας να δώσει απάντηση στα καίρια αυτά ερωτήματα ο Κούρκουλος βρίσκεται σε απόγνωση, σαν αυτή που ένοιωσε η συμπρωταγωνίστρια του στον «Κατήφορο» Ρέα (Ζωή Λάσκαρη) όταν την άφησε ξεβράκωτη στη μέση του δρόμου.

     Η επόμενη κίνησή του είναι να αναζητήσει τα σχέδια κατασκευής για να ελέγξει αν η μελέτη ήταν σωστή ή αν εφαρμόσθηκε σωστά. Τα σχέδια, όμως, όπως τον πληροφορεί ο κρυψίνους διευθυντής των αρχείων, έχουν χαθεί διότι έχει παρέλθει μεγάλο διάστημα από τη σύνταξη τους. Συνεπώς για τις κρατικές υπηρεσίες, που άλλωστε φημίζονται για την πλημμελή φύλαξη και τήρηση αρχειακού υλικού, θέμα σχεδίων δεν υφίσταται. Η περίεργη συμπεριφορά των κρατικών λειτουργών και των πολιτικών παραγόντων για το φράγμα τον κάνει να αισθάνεται ότι βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ασφυκτικό κλοιό, όπως τότε που υποδυόταν τον Χαρίδημο Σιώντη στην «Κατάχρηση εξουσίας». Ταυτόχρονα στο μυαλό του κυριαρχεί το λεγόμενο στην υδραυλική πρόβλημα ρήξεως ενός φράγματος (the dam- break problem) και ο παράγοντας «ρήγμα»  με τις διακυμάνσεις που παρουσιάζει και τα χαρακτηριστικά του, που είναι η έκταση του ρήγματος, το σχήμα του ρήγματος και χρόνος αναπτύξεως του ρήγματος. Το μεγαλύτερο, όμως, πρόβλημά του είναι ότι εδώ, στην αυστηρών ηθών επαρχία που τον έχουν στείλει, δεν μπορεί να βρεθεί ούτε ένα γκομενάκι για να ξεχαρμανιάσει.

     Αποφασισμένος να λύσει το υδραυλικό πρόβλημα, που αρχίζει να μοιάζει με τα τρία άλυτα προβλήματα των αρχαίων - το Δήλιο πρόβλημα, τον τετραγωνισμό του κύκλου και την τριχοτόμηση της γωνίας- προβαίνει σε άλλες ενέργειες. Αυτές, όμως δε συνάδουν με το επιστημονικό του υπόβαθρο. Πηγαίνει επί παραδείγματι με την άκατο της υπηρεσίας και έναν δύτη για δειγματοληψία από την ανάντη παρειά του φράγματος σε βάθος 30 40 μ. Στη συνέχεια το δείγμα μεταφέρεται για έλεγχο του σκυροδέματος στο χημείο. Την κίνηση αυτή θα μπορούσε να κάνει ο Πόντιος μηχανικός Κόλιας Κουρκουλίδης αλλά ο εγνωσμένης αξίας μηχανικός με ποιά λογική θεώρησε ότι πρέπει να βουτήξει κάποιος σε 40μ στα ανάντη ενώ η πυρηνοληψία για τον έλεγχο της αντοχής του σκυροδέματος μπορούσε να γίνει από τα κατάντη, όπου και δεν υπάρχει η ανάγκη κατάδυσης; Η επόμενη, ακατανόητη επίσης, κίνηση είναι η ανάθεση σε έναν σχεδιαστή (Δάνης Κατρανίδης) την εκπόνηση σχεδίου του φράγματος, το οποίο θα συντασσόταν χωρίς μετρήσεις αλλά βάσει της απρόσωπης ματιάς του σχεδιαστή. Και γιατί άραγε δεν ανέθεσε την αποτύπωση σε έναν Τοπογράφο μηχανικό που μπορεί να εκτελέσει τις μετρήσεις υψηλής ακρίβειας οι οποίες απαιτούνται γι’ αυτήν περίπτωση και επιπλέον γίνονται με όργανα υψηλής ακρίβειας και όχι δια γυμνού οφθαλμού;

     Στο τέλος ο μηχανικός αδυνατώντας να εξηγήσει την αντίφαση της καθόδου αντί της ανόδου της στάθμης της τεχνητής λίμνης λόγω ισχυρών βροχοπτώσεων καταλήγει στο εύλογο συμπέρασμα ότι κάπου πρέπει να υπάρχει διαρροή. Διασχίζοντας μαζί με το σχεδιαστή ένα επικίνδυνο πέρασμα, με κίνδυνο να γκρεμοτσακιστούν, ανακαλύπτουν το σημείο της διαρροής και μένοντας έκπληκτος από την τεράστια απώλεια του υδάτινου αποθέματος, ο σχεδιαστής αναφωνεί: «Κοίτα το νερό φεύγει. Είναι ένα κωλόφραγμα του κερατά και τίποτα άλλο. Στο τέλος θα μείνει μόνο μπετόν. Θα μείνει ένα σκέτο μνημείο, ένα μνημείο άχρηστο».

     Δεν είναι, όμως, μόνο το φράγμα που χάνει το υγρό στοιχείο που έπρεπε να συγκρατεί. Λάδια χάνουν και οι κάτοικοι της περιοχής που μέχρι πρότινος έτρεχαν πανικόβλητοι να σωθούν από την ενδεχόμενη ρήξη του φράγματος και μόλις καταφθάνει ο υπουργός τον υποδέχονται μετά βαΐων και κλάδων και μάλιστα τον επευφημούν όταν τους διαβεβαιώνει ότι το φράγμα δεν κινδυνεύει. Όσο για το μηχανικό του συμπεριφέρονται εχθρικά, όπως αντιμετώπιζαν τον ευσυνείδητο γιατρό Στάθη Βουτσινά στην ταινία «Ο εχθρός του λαού».

    Ο μηχανικός όμως είναι απτόητος και προειδοποιεί: «Σπάστε το φράγμα γιατί δεν μπορούν να ελεγχθούν οι δυνάμεις του». Και σε αυτό έχει δίκιο γιατί το σπάσιμο δεν είναι πάντοτε κακό αλλά σε κάποιες περιπτώσεις είναι καλό και διασκεδαστικό όπως επί παραδείγματι το σπάσιμο των πιάτων στα μπουζουκομάγαζα, το σπάσιμο των νεύρων του ενοχλητικού γείτονα, το σπάσιμο του τσαμπουκά της εξουσίας και το κυριότερο το σπάσιμο της  παρθενιάς ή επί το αρχαιοπρεπέστερον η διάρρηξις του παρθενικού υμένος. Άλλωστε και ο υμένας αυτός ένα είδος φράγματος είναι, που φράσσει τη δυνατότητα δυο ανθρώπων να γευτούν την «ηδυτάτην των επί της γης απολαύσεων», όπως θα έλεγε ο μέγας Ροΐδης.

tire-la-bobine-et-le-cinema-sera_579572.

Το φράγμα

 

ΣΙΝΕΡΟΜΑΝΤΣΟΝ ΔΙΑ ΤΟΝ ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟΝ

ΝΙΚΟΝ ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΝ

19.1
19.2
19.3
19.4
19.5
19.6
19.7
19.8