Το συμβόλαιον της οικοδομής 1749 Ιουλίου 23 εις Αθήνας

Δ. Γρ. Καμπούρογλου, Αι παλαιαί Αθήναι, 1922


Μερική άποψη της Αθήνας το 1808


+ Δια του παρόντος γράμματος φανερώνομεν και ομολογούμεν, ενώπιον των εντιμοτάτων αρχόντων ημείς οι υποκάτωθεν βεβαιούντες, μάστρο Παναγιώτης με τον κάλφα του και με τον αδελφόν του λουκά, ότε μαστροδημήτριος κουλουργιότης, με τρεις μαστόρους, και ο μάστρο Νικολός Μπουγιουκλής με τον υιόν του και ο μάστρο Νικολός Κινάτος με τους υιός του Μιχάλη και Λινάρδο και μάστρο δημήτριος κοκκίνης και μάστρο σταμάτης νικολομπούας και μάστρο αντώνης μιλιός και μάστρο Γεώργης μεθενίτης, ότι εσυμφωνήσαμεν με τον τιμιώτατον Κυρ Μιχάλη Ντέκα εις την οικοδομήν του σχολείου, τελειώνωντες παζάρι μόνον δια την περιοχήν του αυτού να έχωμεν χρέος να χαλούμεν τους παλαιούς τείχους εκ θεμελίων, και να ανοίγωμεν θεμέλια νέα κατά τον δρόνον όπου τρέχει η περιοχή του αυτού σχολείου και να κτίζωμεν τα μεν θεμέλια στερεά από μόλο γεμάτα και το πλάτος προς μίαν πήχυν έως εις το ταμπάνι της στράτας, από δε το ταμπάνι και επάνω να τρέχη ο τείχος παρμάκια είκοσι ένα το πλάτος όλα τα θεμέλια δηλαδή και άνω τείχος χοριγόκτιστα με ιδικόν μας χορίγι και άμμον, έχωντες εις την εξουσίαν μας και τα δύο πηγάδια του σχολείου, και έτι το πηγάδι του Κυρ ανδρέου Ρούφου, και αν δεν προφθάσουν τα αυτά πηγάδια να είναι εις χρέος ο Κυρ Μιχάλης Ντέκας να αποκρίνεται με όποιον τρόπον ημπορεί δια νερόν, μετά δε την οικοδομήν να μετρούνται θεμέλια και τείχος χωρίς καμμίαν διαφοράν δρομικώς, τα οποία εσυμφωνήσαμεν με τον αυτόν Κυρ Μιχάλη Ντέκαν προς δεκατρείς παράδες τον πήχην με χρέος μας χωρίζωντας τα καλκάνια των κελλίων, να απαρατούμεν, και ένα ντουλάπι εις κάθε ένα. Δια τούτο αρχίζοντας την αυτήν οικοδομήν να μην έχωμεν άδειαν να πηγαίνομεν εις άλλου τινος δουλείαν, παρά ανίσως και μας πάρουν βιαίως, και δια μεν τα χαλάσματα των παλαιών τειχών, ελάβαμεν γρόσια δώδεκα, και οκτώ γρόσια δια την διαφοράν του πλάτους, δηλαδή τα περισσότερα παρμάκια, όλα ριάλια είκοσι. Όθεν έγινε το παρόν εμάρτυρον δια το βέβαιον της αληθείας και εις ασφάλειαν της προτεθείσης ημών γνώμης και έστω εις ένδειξιν

+ Άγγελος Μπενιζέλος

+ Μανουήλιος (;) Πατισιάτης

+ Ιωάννης Παλαιολόγος

+ Ιωάννης Ταρωνίτης

+ Αλέξαντρος Χριστοδούλου

+ Λαμπριανός

+ νικολός Στίνης

+ μιχαήλ Πατούσα;

+ Μιχαήλ Παπαγγελής νοτάριος


Εις την ώαν υπάρχει η προσθήκη απέναντι των ονομάτων των τεχνιτών: «και μαστρο Σταμάτης Μπάρμπανες»


Επί του εγγράφου τούτου παρέχομεν απαραιτήτους τινάς πληροφορίας ως προς τας λέξεις και ως προς τα πρόσωπα.

Οι έχοντες ανάγκην ερμηνείας τινός τεχνικοί κυρίως όροι είναι οι εξής:

«από μόλο γεμάτα». Τα μεταξύ των μεγάλων λίθων δηλαδή κενά να πληρούνται με ασβεστολάσπην ομού με χαλίκια (μόλωμα)

Ταμπάνι της στράτας» =η επιφάνεια. Λέγεται και «στρώση». Εξ αυτού και η φράσις: «του ‘δωσε ή του τράβηξε ένα ταμπάνι!...» Ισοδυναμούσα προς την: «του τάψαλε γερά», «όξω απ’ τα δόντια»

«χοριγόκτιστα»= κτισμένα με χορήγι, ως ελέγετο ο ασβέστης εν Αθήναις δι’ ιστορικόν λόγον «παρμάκια» =δάκτυλα.

«να μετρούνται …δρομικώς. «τρέχοντα» λέγονται αυτά τα μέτρα σήμερον. Ηκούετο δε και η φράσις «δρομικόν κτίσιμον», όταν τα τούβλα ετίθεντο ορθά. Όταν δε με το πλάτος των, ελέγετο το κτίσιμον «μπατικόν».

«καλκάνια» κυρίως τα τρίγωνα της στέγης. Επειδή όμως αυτά επληρούντο με ελαφρότατον κτίσιμον, υποθέτομεν, ότι παν εσωτερικόν ελαφρόν τοίχωμα (οι διαιρέσεις) θα εχαρακτηρίζετο ούτω.


Ως προς τους τεχνίτας θα επεθύμουν να εύρωμεν μεταξύ αυτών τους από αιώνων κατά κληρονομικήν παράδοσιν κατόχους της Βυζαντινής κυρίως γραμμής, αν μη και ρωμαϊκών ακόμη χρόνων, την οποίαν αποθαυμάζομεν εις τα «θολικά» λεγόμενα, δηλαδή εις τας θολωτάς διόδους ή τα κυρτά στεγάσματα, ως και εις τας καμάρας των υδραγωγείων κυρίως.

Οπόσην λύπην μετά εντροπής μεμιγμένην αισθάνεται τις, όταν βλέπη να περιφρονούν δι’ αχρηστίας μίαν γραφικήν καμάραν, με το αυλάκι της στολισμένον με πολυτρίχι και μυρωμένον με γλυφονάκι, και να κτίζουν έναν παληότοιχον με ένα σιδηρούν σωλήνα!

Η χρησιμότης μετά του ωραίου, το οποίον χαρακτηρίζει την Αττικήν αντίληψιν, μόνον κατά τους τελευταίους χυδαίους χρόνους περιυβρίσθη.

Οι πλείστοι μνημονευόμενοι εν τω συμβολαίω τεχνίται είναι εκ ξένων, κατεχόντων την θέσιν επωνύμου, μερών, ή φέρουν επώνυμον προφανώς ξένον, ή αναφέρονται απλώς δια του ονόματός των.

Μόνον ο Νικολός Κινάτος ανήκει, ως φρονούμεν, εις οικογένειαν πρωτοτεκτόνων Αθηναίων. Ο Μπουγιουκλής ανήκει εις οικογένειαν μουσικών του τόπου και κάπως στιχουργών. Θα έτυχε τις της οικογενείας να γίνη τεχνίτης.

Ο εν τω περιθωρίω δε Μπάρμπανος, ίσως να ηγάπησε την τέχνην προσωπικώς. Διότι πρόκειται περί διακεκριμένης οικογενείας των Αθηνών. Σημειούμεν εξ αυτών, τον διαδεχθένα εις την Σχολαρχίαν της Σχολής του Ντέκα τον αποθανόντα κατά Μάρτιον του 1765 Βησαρίωνα Ρούφον, ιερολογιώτατον Σωφρόνιον Μπάρμπονον, προς τούτοις τον απαγχονισθέντα υπό του Χατζή Αλή την 10 Μαρτίου 1789 Νικόλαον και τον επίσης απαγχονισθέντα υπό του αυτού κατά τον Σεπτέμβριον του ιδίου έτους αδελφόν του Σωτήριον Μπάρμπανον, τέλος τον κατά την αρχήν του αγώνος αποκεφαλισθέντα εν Ακροπόλει Γεώργιον.

Εκ των υπογραψάντων το συμβόλαιον άρχοντες είναι, οι: Άγγελος Μπενιζέλος, Ιωάννης Παλαιολόγος, Ιωάννης Ταρωνίτης και Μιχαήλ Πατούσας