Το μεταλλείον χρυσού του Αβρέτ Ισάρ

Κ. Φαλτάιτς, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια


Η ιστορία του χρυσωρυχείου του Αβρέτ Ισάρ αποτελεί ζωντανόν μυθιστόρημα όχι πολύ διάφορον των γνωστών μυθιστορημάτων «Ανακάλυψις Μεταλλείων Σολομώντος», ο «Κυνηγός», η «Φλέβα του χρυσού», οι «Χρυσοθήραι της Αφρικής» και τόσων άλλων.

Την άνοιξιν του 1890 ο Ούγγρος μηχανικός του αυστροουγγρικού στρατού Λαδίσλαος Κασβίνσκυ ευρισκόμενος από καιρού εις Μακεδονίαν, όπου εχαρτογράφει τον χάρτην της κατόπιν ειδικής εντολής της Τουρκικής κυβερνήσεως, έκαμε δήλωσιν εις την τουρκικήν διοίκησιν Θεσσαλονίκης εκμεταλλεύσεως μεταλλείου αντιμονίου εις την περιφέρειαν Αβρέτ Ισάρ και ήρχισεν αμέσως λαβών το σχετικόν παραχωρητήριον τας εργασίας εκμεταλλεύσεως.

Ο τρόπος εν τούτοις με τον οποίον ειργάζετο ο Ούγγρος αξιωματικός ήτο πολύ παράδοξος και ήρχισε να γενά την περιέργειαν και κατόπιν τας υποψίας των χωρικών της περιφερείας. Αι υποψίαι αυταί έφθασαν σιγά – σιγά μέχρι Θεσσαλονίκης.

Κάτοψη στοών του μεταλλείου (Παύλος Τσαμαντουρίδης)

Ο Κασβίνσκυ έκτισεν εις την Ντογάντσα του Αβρέτ Ισσάρ ένα πύργον, σωστό οχυρωματικόν έργον το οποίο έθεσεν υπό την φύλαξιν ολοκλήρου τουρκικής ιδιωτικής φρουράς. Εις τον πύργον αυτόν ο Κασβίνσκυ έφερε και την οικογένειάν του, και εντός του πύργου ήρχισε μεταφέρων τα τεμάχια του μεταλλεύματος αντιμονίου το οποίον ο ίδιος ειργάζετο όπως το εξορύξη. Ο ίδιος έλεγεν ότι έκαμε μεταλλειολογικάς ερεύνας και δια τούτο δεν είχεν ανάγκην εργατών ή βοηθών εις την εργασίαν της εκσκαφής. Εις τον πύργον του ο Κασβίνσκυ είχε εγκαταστήσει και μικράν μεταλλουργικήν κάμινον και κλεισμένος μέσα εις το εργαστήριον του ώρας και ημέρας εκαμίνευε μόνος του τας πέτρας του μεταλλεύματός του.

Κατά το διάστημα αυτό ο Ούγγρος μηχανικός διήγε δαπανηροτάτην ζωήν, και ότε κατήρχετο εις Θεσσαλονίκην εφόρτωνε με πλουσιώτατα δώρα τους Τούρκους πασάδες και μπέηδες.

Έπειτα από διάστημα τριών μηνών από της εγκαταστάσεως του Κασβίνσκυ εις τον πύργον του της Ντογάντσας η περιφέρεια Κιλκίς και η Θεσσαλονίκη εταράσσοντο από την φήμην ότι ο Κασβίνσκυ είχεν ανακαλύψει μίαν φλέβαν χρυσού και ότι αι πέτραι τας οποίας έφερνεν εις τον πύργον του προς ανάλυσιν, δεν ήσαν μεταλλεύματα αντιμονίου αλλά πέτραι γεμάται από χονδρούς φακούς χρυσού.

Η φήμη δεν ήργησε να φθάση και μέχρι της ακοής σημαινόντων πασάδων της Θεσσαλονίκης, και μίαν ωραίαν πρωίαν ανηγγέλετο εις τον Κασβίνσκυ ότι ο Βαλής Θεσσαλονίκης εκήρυξεν έκπτωτον του δικαιώματός του τον Κασβίνσκυ, και ότι η περιοχή του μεταλλείου περιήρχετο εις την δικαιοδοσίαν της τουρκικής διοικήσεως ή ακριβώς ειπείν των πασάδων της Θεσσαλονίκης. Μετ’ ολίγας ημέρας η διοίκησις Θεσσαλονίκης δι’ ιδίων εργατών ήρχισεν ερευνώσα την περιφέρειαν του Αβρέτ Ισάρ, αλλ’ η περιφέρεια ήτο απέραντος, και ουδείς εγνώριζεν που είχεν εργασθή ο Κασβίνσκυ. Τα γεγονότα εξελίχθησαν έκτοτε δραματικώτατα και μυθιστορηματικώτατα. Τα γεγονότα αυτά ανέφερεν ο Κασβίνσκυ μετά την απελευθέρωσιν, το 1912, της Θεσσαλονίκης, εις τας ελληνικάς διοικητικάς αρχάς Θεσσαλονίκης και εις την υπηρεσίαν μεταλλείων του υπουργείου της Εθν. Οικονομίας, δια να πείση την ελληνικήν κυβέρνησιν να του χορηγήση το δικαίωμα εκμεταλλεύσεως του χρυσού τον οποίον ο Κασβίνσκυ υπεστήριζεν ότι ανεκάλυψεν εις Αβρέτ Ισάρ.

Συμφώνως προς την αφήγησιν και τας πληροφορίας του Κασβίνσκυ, αι οποίαι δεν γνωρίζομεν μέχρι ποίου σημείου είναι αληθείς, τα μετά την επέμβασιν των πασάδων Θεσσαλονίκης διαδραματισθέντα γύρω από τον χρυσόν του Αβρέτ Ισάρ, έχουν ως εξής:

Ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ

Ο Αβδούλ Χαμίτ Σουλτάνος τότε της Τουρκίας, δεν ήργησε να πληροφορηθή και ο ίδιος περί ανακαλύψεως της φλέβας του χρυσού υπό του Κασβίνσκυ. Διέταξε την σύλληψιν και φυλάκισιν των εκτοπισάντων τον Κασβίνσκυ πασάδων, και επί πλέον, επειδή η φήμη έφερεν ότι ο πύργος του Κασβίνσκυ έκρυπτε μεγάλα τεμάχια αναλυθέντος χρυσού, διέταξεν την κατεδάφισιν του πύργου και την λεπτομερή έρευναν εις αυτόν.

Ο πύργος κατεσκάφη εκ θεμελίων και κατά τας πληροφορίας πάντοτε του Κασβίνσκυ, ευρέθησαν μέσα εις τον πύργον τεμάχια γαλαζίου έχοντα μεγάλους φακούς χρυσού. Το βάρος των τεμαχίων του μεταλλεύματος ήτο διακοσίων περίπου οκάδων, οι δε φακοί του χρυσού τους οποίους περιείχον έφθανον το μέγεθος στραγαλίου. Τα τεμάχια μετεφέρθησαν εις Κωνσταντινούπολιν παραδοθέντα εις τον ίδιον τον Αβδούλ Χαμίτ, ο οποίος και εδήλωσε το μεταλλείον του Αβρέτ Ισάρ ως ιδιωτικόν ιδικόν του. Ο Κασβίνσκυ μετά της οικογενείας του κατέφυγεν εις Θεσσαλονίκην.

Τα συνεργεία τα οποία έστειλεν ο Αβδούλ Χαμίτ των εργατών και μεταλλειολόγων ήρχισαν αμέσως την έρευναν, ενώ ο Κασβίνσκυ δεν έπαυσεν ενεργών εις Θεσσαλονίκην όπως επιτύχη την παραχώρησιν εκ νέου εις αυτόν από τον Σουλτάνον της αδείας εκμεταλλεύσεως. Ο Αβδούλ Χαμίτ απελπισθείς από την άκαρπον έρευναν των συνεργείων του, έτεινεν ευμενές ούς επί τέλους εις τας ενεργείας του Κασβίνσκυ και ο Κασβίνσκυ κατώρθωσε να επιτύχη μεταβάς εις Κωνσταντινούπολιν ακρόασιν παρά του Αβδούλ Χαμίτ, δια την από κοινού εκμετάλλευσιν του χρυσωρυχείου.

Το γεγονός, κατά τον Κασβίνσκυ πάντοτε, είναι ότι εις την τελικήν συνάντησιν μετά του Σουλτάνου, οπότε θα προσεκομίζοντο και τα σχεδιαγράμματα του χρυσωρυχείου, δεν μετέβη, υποψιασθείς ο ίδιος ο Κασβίνσκυ, αλλ’ απέστειλεν αντ’ αυτού κάποιον συνεργάτην του, εφοδιάσας αυτόν με ψευδή τοπογραφικά σχεδιαγράμματα. Ο συνεργάτης του Κασβίνσκυ όμως δεν ενεφανίσθη έκτοτε.

Ο Κασβίνσκυ μη δυνάμενος να επιτύχη νέαν άδειαν εκμεταλλεύσεως και μη θέλων ή δυσπιστών ακόμη περισσότερον μετά την εξαφάνισιν του συνεργάτου να παραδώση το μυστικόν του εις τον Σουλτάνον ή να έλθη εις διαπραγματεύσεις μετ’ αυτού, κατέφυγεν εις την Αυστριακήν και την Γερμανικήν Αυλήν. Μέχρι του 1908, μέχρι της κηρύξεως του τουρκικού συντάγματος δηλαδή, ο Κασβίνσκυ ειργάζετο, κατωρθώσας να κάνη να ενδιαφερθούν προσωπικώς και ο Γερμανός Κάϊζερ και ο Αυτοκράτωρ της Αυστρίας Φραγκίσκος Ιωσήφ, δια να επιτύχη την παραχώρησιν εις αυτόν υπό του Σουλτάνου του δικαιώματος της εκμεταλλεύσεως του Αβρέτ Ισάρ. Ο Αβδούλ Χαμίτ όμως αντέτεινε μετά την μεσολάβησιν των δυο ξένων ηγεμόνων ακόμη περισσότερον εις την παραχώρησιν.

Μετά την κήρυξιν του τουρκικού Συντάγματος οι Νεότουρκοι εκήρυξαν εθνικόν το μυστηριώδες μεταλλείον του Αβρέτ Ισάρ. Ο Κασβίνσκυ καταβαλών τας ιδίας ενεργείας και παρά τοις Νεοτούρκοις, πάλιν δεν κατώρθωσε να επιτύχη την παραχώρησιν εις αυτόν της εκμεταλλεύσεως της περιφερείας.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 3-4-1936 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 21-3-1937 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 3-5-1937