Το δίκτυο ύδρευσης του Κιλκίς

Θανάσης Βαφειάδης, Ο υδάτινος κόσμος του Κιλκίς


Το φράγμα στην Κάτω Ποταμιά (Λένα Κωτσοπούλου)

Το πρόβλημα της ύδρευσης του Κιλκίς αντιμετωπίστηκε με περιορισμένη επιτυχία το 1936-37 με τη μεταφορά νερού μέσω εξωτερικού υδραγωγείου από το Γαλλικό ποταμό. Η υδροληψία του νερού γινόταν στην περιοχή που βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Νεκταρίου, δίπλα στον παλιό συμμαχικό δρόμο Κιλκίς – Τερπύλλου. Στο μικρό κτήριο του αντλιοστασίου, που σώζεται και σήμερα κρυμμένο στις πυκνές συστάδες των δέντρων, βρισκόταν το μηχανοστάσιο των καταθλιπτικών μηχανών και η αρχή του καταθλιπτικού αγωγού μέσω του οποίου γινόταν η μεταφορά του νερού από τον τόπο προμήθειας στον τόπο κατανάλωσης. Το κτήριο της υδροληψίας περιελάμβανε το θάλαμο υδροσυλλογής και το θάλαμο παροχέτευσης. Για την ανύψωση της στάθμης του νερού χρησιμοποιούνταν αντλητικό συγκρότημα το οποίο περιελάμβανε τον κινητήρα που κινούνταν με πετρέλαιο και την αντλία. Ο κινητήρας μετέδιδε την κίνηση στην αντλία που με αναρρόφηση και κατάθλιψη που μετέφερε το νερό από τη στάθμη αναρρόφησης στην κοίτη του ποταμού στην στάθμη ανύψωσης που ήταν η δεξαμενή.

Παλιό υδραγωγείο, παλιά δεξαμενή, αντλιοστάσιο στη Β. Ρώτα, νέα δεξαμενή


Η δεξαμενή αποθήκευσης που κατασκευάστηκε σε χαμηλό σημείο του λόφου του Αγίου Γεωργίου ήταν ημιυπόγεια με το μεγαλύτερο μέρος της μέσα στο έδαφος και μόνο ένα μικρό μέρος να εξέχει από την επιφάνεια του εδάφους. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχανόταν η μόνωση του νερού από τις εξωτερικές επιδράσεις και η προστασία του έργου. Η υδροληψία της δεξαμενής πραγματοποιούνταν με σωλήνα τοποθετημένο λίγο ψηλότερα από τον πυθμένα ώστε να παρεμποδίζεται η είσοδος ανεπιθύμητων υλικών. Σε ψηλό της δεξαμενής υπήρχε ο σωλήνας υπερχείλισης που απομάκρυνε το νερό από το θάλαμο της δεξαμενής μόλις η στάθμη του ανέβαινε πάνω από προκαθορισμένο ύψος. Σε χαμηλό σημείο υπήρχαν οι σωλήνες εκκένωσης για να αδειάζουν το νερό της όταν έπρεπε να καθαριστεί ή να διορθωθούν τυχόν βλάβες.

Στη συνέχεια κατασκευάστηκε το δίκτυο των σωληνώσεων που μετέφερε το νερό στις συνοικιακές κρήνες αλλά και σε ελάχιστες κατοικίες πλουσίων οικογενειών. Στις σωληνώσεις νερό βρίσκεται πάντα υπό πίεση ώστε να εξασφαλίζεται η ανύψωσή του σε όλους τους ορόφους των οικοδομών και να αποκλείεται η εισροή στο δίκτυο μολυσμένου νερού από τυχαία ρωγμή ή από άνοιγμα. Το έργο διανομής περιελάμβανε εκτός από σωληνώσεις αριθμό δικλείδων, κοινόχρηστες παροχετεύσεις, παροχές για πυροσβεστικές ανάγκες, υδρόμετρα και άλλα βοηθητικά ειδικά κομμάτια για την παροχέτευση στις οικοδομές. Οι αγωγοί του δικτύου, όπως γράφει ο Στ. Τέτουλας, αγοράστηκαν από το εξωτερικό με χρήματα που συγκεντρώθηκαν από εράνους: «Η μελέτη υπήρχε αλλά έλειπαν τα χρήματα. Ο Δήμος είχε πενιχρά μέσα. Αμέσως επεβλήθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο για να επιβάλει στους κατοίκους άμεση Ερανική Εισφορά με ανώτατο όριο πέντε χιλιάδες της εποχής εκείνης, ποσό για το οποίο γκρίνιαζαν οι κάτοικοι του Κιλκίς. Έφτασαν οι σωλήνες που είχαν παραγγελθεί στο εξωτερικό και το Τελωνείον Θεσσαλονίκης, ζητούσε την παραλαβή τους γιατί είχε κατακλυσθή ο χώρος του Τελωνείου».

Κρήνη της δεκαετίας του 1930

Αναφορά στο έργο της υδροδότησης της πόλης έχουμε και από τον Κ. Παρασκευόπουλο: «Χάρις στις φιλοτίμους και δραστηρίους ενεργείας του Νομάρχου Κιλκίς απεφασίσθη τελευταίως να υδρευθή η κωμόπολις από τον Γαλλικόν ποταμόν όστις απέχει περί τα 4.000 μέτρα απ’ αυτήν. Η δαπάνη υπολογιζομένη περί τα 3.000.000 δρχ. θα καλυφθή από εράνους, προσωπικήν εργασίαν των κατοίκων και από κονδύλιον του Δήμου Κιλκίς. Η αποπεράτωσις των υδραυλικών έργων και η λειτουργία αυτών θα αρχίση τον Οκτώβριον του 1937».

Με την ολοκλήρωση του έργου κατασκευάστηκαν και οι συνοικιακές κρήνες που ήταν φειδωλές στη ροή τους αλλά τουλάχιστον είχαν εντυπωσιακή εμφάνιση όπως γράφει ο Στ. Λίβας: «Κάτι βρύσες όμορφες που όμοιες τους δεν έχω δει, μέχρι τώρα πουθενά αλλού. Και μόνο για διακόσμηση να τις είχαν βάλει (γιατί στην πραγματικότητα αυτό το ρόλο έπαιζαν) άξιζε τον κόπο. Ήταν πράσινες και είχαν ένα περίεργο σχήμα. Και λειτουργούσαν με το σήκωμα ενός μοχλού που είχαν στο πάνω μέρος τους κι έμοιαζε στο σχήμα με αχλάδι. Ήταν φτιαγμένο από κιτρινωπό μέταλλο κι από τα πολλά πιασίματα γυάλιζε σαν χρυσάφι».


Η ύδρευση της πόλης μετά τον πόλεμο


Μετά τον πόλεμο μαζί με τον πληθυσμό της πόλης που ξεπέρασε τις 8.5000 κατοίκους αυξήθηκε και η απαιτούμενη για την ύδρευση ποσότητα νερού. Το περισσότερο νερό προοριζόταν για οικιακή και εμπορική κατανάλωση και λιγότερο για βιομηχανική αφού τέτοιου είδους επιχειρήσεις ήταν περιορισμένες. Η προμήθεια του νερού συνέχισε να γίνεται με τον ίδιο πολύμοχθο τρόπο από τις συνοικιακές κρήνες. Το νερό μεταφερόταν με στάμνες, γκιούμια και τενεκέδες και αποθηκευόταν σε μπακιρένιες λεκάνες ή λαμαρινένια ντεπόζιτα αναρτημένα πάνω από τους νεροχύτες. Τη μέρα της εβδομάδας που νοικοκυρές επέλεγαν για την πλύση των ρούχων έπρεπε να διανύσουν αρκετές φορές την απόσταση μέχρι τη γειτονική κρήνη για να προμηθευτούν την ποσότητα του νερού που απαιτούνταν για το γέμισμα του καζανιού. Τα καταστήματα της αγοράς που στερούνταν εγκαταστάσεων υδροδότησης και υγιεινής αποθήκευαν το νερό με τον ίδιο τρόπο ενώ οι μαγαζάτορες συνέχιζαν να φροντίζουν για την ατομική τους καθαριότητα στο λουτρό αφού λουτρικές εγκαταστάσεις υπήρχαν σε ελάχιστα σπίτια.

Κατασκευή υδραγωγείου Κ. Ποταμιάς

Το 1960-61 κατασκευάστηκε το νέο υδραγωγείο της πόλης στην Κάτω Ποταμιά. Από ένα μεγάλο πηγάδι με κροκαλοπαγή πυθμένα ξεκινούσε ένας αγωγός από αμίαντο, διατομής Φ200, και μετέφερε το νερό στο ψηλότερο σημείο του λόφου του Αγίου Γεωργίου. Η δεξαμενή όμως που κατασκευάστηκε εκεί δεν λειτούργησε ποτέ, αφού ο αγωγός δεν μπορούσε να αντέξει τις μεγάλες πιέσεις που απαιτούνταν για τη μεταφορά του νερού σε αυτό το υψόμετρο. Μέχρι το 1965 που κατασκευάστηκε το δίκτυο διανομής στη βόρεια πλευρά της πόλης, οι κάτοικοι συνέχισαν να εξυπηρετούνται από τις συνοικιακές κρήνες. Το 1970 ολοκληρώθηκε το δίκτυο και στην υπόλοιπη πόλη με αμιαντοσωλήνες μικρής διατομής, (Φ60), εκτός του κεντρικού αγωγού που είχε μεγάλη διατομή.

Το 1977-78 κατασκευάστηκε το φράγμα στην Κάτω Ποταμιά. Το έργο αυτό κατασκευάστηκε εγκάρσια στην κοίτη του ποταμού ώστε να ανυψωθεί η στάθμη του που παρέμενε χαμηλή για μεγάλες χρονικές περιόδους. Επίσης αντικαταστάθηκε ένα τμήμα του εξωτερικού αγωγού με σιδεροσωλήνα.

Για να εξοικονομηθούν οι απαιτούμενες ποσότητες νερού ανοίχτηκαν αβαθείς γεωτρήσεις στην κοίτη του Γαλλικού ποταμού. Το νερό πολλές φορές εμφάνιζε θολότητα που οφειλόταν στη διασπορά και αιώρηση ελάχιστων σωματιδίων μέσα στο νερό. Αυτό συνέβαινε γιατί το επιφανειακό νερό εξαιτίας της διαβρωτικής του ικανότητας παρέσυρε γαιώδη συστατικά με λεπτότατο καταμερισμό. Για τον καθαρισμό του νερού, το οποίο συλλεγόταν από μικρό βάθος, εφαρμοζόταν η μέθοδος της χλωρίωσης.

Σημαντικό πρόβλημα του δικτύου της ύδρευσης ήταν οι διαρροές εξαιτίας των οποίων υπήρχε σημαντική απώλεια νερού. Εκτός από τις συνηθισμένες μικροδιαρροές στις συνδέσεις υπήρχαν και περιπτώσεις μεγάλων διαρροών για την εξακρίβωση των οποίων ειδικά συνεργεία εκτελούσαν νυκτερινές μετρήσεις. Όσο για το μόνιμο συνεργείο ύδρευσης του Δήμου, αυτό αποτελούνταν από 2-3 τεχνίτες που ασχολούνταν με τις βλάβες, τις συνδέσεις των νεόδμητων οικοδομών και το καθημερινό κατάβρεγμα των δρόμων με τη γνωστή υδροφόρα. Η δεύτερη υδροφόρα του Δήμου αγοράστηκε το 1958 και σύμφωνα με τις πληροφορίες των παλαιότερων μπορούσε να εκτοξεύσει το νερό σε απόσταση 70 μέτρων.

Το 1988 επιχειρήθηκε η ύδρευση του Κιλκίς από τις πηγές του Μπέλλες. Το έργο άρχισε να κατασκευάζεται αλλά σύντομα εγκαταλείφθηκε. Το πρόβλημα της επάρκειας του νερού αντιμετωπίστηκε οριστικά το 1990 με τη διάνοιξη 10 νέων γεωτρήσεων και τη χρησιμοποίηση μιας ιδιωτικής γεώτρησης.

Το 1994 ιδρύθηκε η Δ.Ε.Υ.Α. ΚΙΛΚΙΣ και ανέλαβε καθήκοντα τον Ιούλιο του 1995.

2004. Αντικατάσταση δικτύου ύδρευσης (Ηλίας Αβραμίδης)