Ο πρώτος τριγωνισμός της Πελοποννήσου

Κωνσταντίνος Κουτρουβέλης, Η ιστορία της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού 1889-1939


Η γαλλική επιστημονική αποστολή φθάνει στην Τρίπολη

Η πρώτη επιστημονική εργασία δια την χαρτογράφησιν της Ελλάδος αρχίζει τον Μάρτιον του 1829 ότε ο λοχαγός ΠΕΪΤΙΕΡ και ο υπολοχαγός ΠΟΥΓΙΟΝ ΝΤΕ ΜΠΟΜΠΛΑΓΙΕΣ του, υπό τον στρατηγόν ΜΑΙΖΟΝ σώματος κατοχής του Γαλλικού στρατού, προέβησαν εις τον πρώτον τριγωνισμόν της Πελοποννήσου. Εις τους ανωτέρω αξιωματικούς προσετέθη τον Μάρτιον του 1830 και ο λοχαγός ΣΕΡΒΙΕΡ. Η όλη εργασία περιέλαβεν την προσωρινήν μέτρησιν γεωδαιτικής βάσεως, ίδρυσιν και μέτρησιν του αναπτυχθέντος τριγωνομετρικού δικτύου και τοπογραφικήν υποτύπωσιν.

Ο Bory de St Vincent

Κατά πρώτον τον Οκτώβριον του 1828 εμετρήθη προσωρινή βάσις η οποία εσημάνθη εις το Αργολικόν πεδίον (μεταξύ Άργους και Ναυπλίου) και δη από γωνίας ερειπίων τη ς Τύρινθος μέχρι την γωνίαν ερειπωμένης οικίας κειμένης πλησίον του χωρίου Αρία, μήκους 3.500μ. Τα εξαγόμενα των δύο μετρήσεων διέφερον κατά

0,36 μέτρα και κατά την παραβολήν προς το εκ χαλκού πρότυπον μέτρον του ΜΠΕΛΕΤ η διαφορά ευρέθη ίση προς 0,73μ. Ασχέτως του αποτελέσματος αι γωδαιτικαί εργασίαι εβασίσθησαν επί της βάσεως ταύτης ήτις

εμετρήθη και πάλιν τον Φεβρουάριον του 1830 υπό του ΠΕΪΤΙΕΡ και του ΜΠΟΜΠΛΑΓΙΕ.

Αλλά ας ίδωμεν την παρά του Μ.Θ. ΜΑΤΘΑΙΟΠΟΥΛΛΟΥ διδομένην περιγραφήν, η οποία

κατεσκεύασαν εν τω οπλοστασίω του Ναυπλίου δια τεχνικών του Γαλλικού Πυροβολικού παχείς κανόνας εκ παλαιάς ελάτης 3,23 μέτρα περίπου μήκους έκαστον και σχήματος ορθογωνίου τριγωνικού πρίσματος ου αι κόψεις επλατύνθησαν, όπως καταστή δυνατή η επίθεσις τετράντος δια την οριζοντίωσιν αυτών. Ενεπότησαν αυτούς δι’ ελαίου και προσήρμοσαν εις τα άκρα αυτών δακτυλίους σιδηρούς απολήγοντας εις οξυτάτας κόψεις.

Ήρξαντο τότε της μετρήσεως δια των κανόνων τούτων αλλ’ ηναγκάσθησαν, αφού ήδη είχον μετρήσει 1.000 περίπου μέτρα, να εγκαταλείψουν την εργασίαν ταύτην, επειδή επείγεν ο προσδιορισμός των γεωδαιτικών σημείων, καθ’ όσον επρόκειτο περί προσεχούς επανόδου εις Γαλλίαν. Εγένετο νέα μέτρησις δια της αλύσεως, ήτις παρεβλήθη προς το ήδη δια των κανόνων μετρηθέν διάστημα, αλλά τα επιτευχθέντα αποτελέσματα ήσαν έτι κατά 0,47 μ. μεγαλύτερα του πραγματικού μεγέθους της βάσεως. Οι ξύλινοι κανόνες παρεβλήθησαν προ και μετά την μέτρησιν προς το ήδη μνημονευθέν πρότυπον μέτρον.

Της αναχωρήσεως αναβληθείσης εγένετο τέλος τον Νοέμβριον του 1830 η τελική μέτρησις της βάσεως δια των αυτών κανόνων, ους ιδία παρέβαλον οι ΠΕΪΤΙΕΡ και ΣΕΡΒΙΕΡ προ και μετά το πέρας της μετρήσεως. Τα εκ παραβολής εξαγόμενα ήσαν τα ακόλουθα:

9/21 Νοεμβρίου 1930

ΠΕΪΤΙΕΡ. 1ος κανών 3,2346. 2ος κανών 3,2340. 3ος κανών 3,2379

ΣΕΡΒΙΕΡ. 1ος κανών 3,2346. 2ος κανών 3,2339. 3ος κανών 3,2379

26 Νοεμβρίου /8 Δεκεμβρίου 1830.

ΠΕΪΤΙΕΡ. 1ος κανών 3,23435. 2ος κανών 3,23370. 3ος κανών 3,23775

ΣΕΡΒΙΕΡ. 1ος κανών 3,23430. 2ος κανών 3,23389. 3ος κανών 3,23770

Της θερμοκρασίας κατά την παραβολήν της 9ης Νοεμβρίου ούσης 14 βαθμοί και της 26ης 15,7 βαθμοί αμφότερα τα εξαγόμενα ανήχθησαν εις την των 14 βαθμών, δι ην ευρέθη η μέση φορά 9,706279μ. και δια ταύτης υπελογίσθη η βάσις. Η βάσις εχαράχθη δια θεοδολίχου ΓΚΑΜΠΕΪ οι δε κανόνες τίθεντο ξυλίνων τράγων και ηυθυγραμμίζοντο δια στοχασματίου τιθεμένου επί τινος των πασσάλων της χαράξεως. Η κλίσις των κανόνων εμετράτο δια μεγάλου τετράντος, τα δε μεταξύ αυτών διαστήματα εμετρώντο δια σφηνών μεμοιρασμένων ούτως, ώστε ηδύναντο να εκτιμηθή προσέγγισις σε ακρίβειαν 0,00005μ.

Τα επιτευχθέντα εξαγόμενα εκ των υπολογισμών, γενομένων κατ’ ιδίαν του ΠΕΪΤΙΕΡ και ΣΕΡΒΙΕΡ παρέσχον δια μήκος βάσεως:

ΠΕΪΤΙΕΡ: 3501,3160, ΣΕΡΒΙΕΡ: 3501,3205 ων η μέση τιμή 3501,318μ. είναι η οριστική βάσις εις την θερμοκρασίαν του μηδενός. Του ετέρου των άκρων μη όντος προσιτού (του παρά την Τύρινθα) δια των κανόνων μήκος 70 μέτρων περίπου, υπελογίσθη δια μικράς βάσεως λοξής μετρηθείσης δια των κανόνων. Το πιθανόν σφάλμα της βάσεως εν η περιπτώσει πάντα τα δυνατά σφάλματα συνεσωρεύοντο δεν υπερέβαινε το 1:20000 του μήκους αυτής.

Ο λοχαγός P. Peytier

Το τριγωνομετρικόν δίκτυον συγκροτηθέν εκ 1100 περίπου τριγωνομετρικών σημείων, επερατώθη τον Ιανουάριον του 1831. Κατά τον τριγωνισμόν τούτον παρεδέξαντο ως σημεία των γεωδαιτικών σταθμών των μάλλον περιόπτων κορυφών τας καταλληλοτέρας δια τον προσδιορισμόν πολυαρίθμων δευτερευόντων σημείων και δια τον καταρτισμόν δικτύου τριγώνων συνεχούς και κανονικού. Οι γεωδαιτικοί ούτοι σταθμοί είναι εκατόν τριάκοντα τέσσαρες (134) ων τινες κείνται εν τω Σαρωνικώ και τω Αργολικώ, ως αι Σπέτσαι, Ύδρα, Αίγινα κλπ, τα δε προσδιορισθέντα τριγωνομετρικά σημεία χίλια περίπου, τουτέστιν ανά έν τουλάχιστον δια μίαν τετραγωνικήν λεύγαν.

Σήματα εκ ξηρολιθιάς σχήματος κολουροκωνικού, 2 μέτρων βάσεως και δύο μέτρων ύψους, ανηγέρθησαν επί απασών των εκλεγεισών κορυφών. Αι γωνίαι παρετηρήθησαν δια θεοδολίχων των 8 δακτύλων του ΓΚΑΜΠΕΪ, οι οποίοι παρείχον απ’ ευθείας τα 20’’ και κατ’ εκτίμησιν τα 10’’. Οι θεοδόλιχοι ούτοι είχον χρησιμεύσει δια τον τριγωνισμόν της δευτέρας τάξεως του χάρτου της Γαλλίας. Ηρκέσθησαν εις έξ, οκτώ ή δέκα επαναλήψεις δια τας γωνίας της αλύσεως των τριγώνων. Όσον αφορά εις τα δευτερεύοντα σημεία αι γωνίαι παρετηρήθησαν άπαξ. Εν εκάστω σταθμώ παρετηρήθησαν αι ζενιθιακαί αποστάσεις των αντιστοίχων σταθμών, ων και τα αξιολογώτερα δευτερεύοντα σημεία και επειδή τα σήματα ήσαν λίαν ευδιάκριτα, τα εξ αυτών υπολογισθέντα εξάρματα είναι λίαν ακριβή.

Τα τρίγωνα ων το μέσον μήκος των πλευρών είναι περίπου 20.000 μέτρων (των γεωδαιτικών σταθμών) εύρηνται σχεδόν πάντα υπό αρίστας συνθήκας και πλησιάζουν πολύ το ισόπλευρον σχήμα. Το διαπραχθέν σφάλμα επί του αθροίσματος των τριών γωνιών αυτών ήτο πάντοτε ελάχιστον και σπανίως εξικνείτο εις 15’’. Οι υπολογισμοί εγένοντο το πρώτον από βάσεως προσωρινής όπως καταστή εφικτός ο ταχύς προσδιορισμός σημείων δια τας τοπογραφικάς υποτυπώσεις επανελήφθησαν δε βραδύτερον εκ της οριστικής βάσεως.

Ο χάρτης του 1832

Η τοπογραφική εργασία υπό κλίμακα 1:50000 ήρξατο τον Ιανουάριον του 1829 ταχθέντων εννέα Αξκών υπό τον ταγματάρχην ΜΠΑΡΤΕΛΕΜΙ και επερατώθη τω 1831 αφού τρεις εκ των Αξκών τούτων, οι ΓΚΑΦΟΡΤ, ΤΣΙΒΡΕΣ και ΝΤΕ ΣΑΙΝΤ ΓΚΕΝΙΣ απέθανον καταβληθέντες υπό του πυρετού. Εκ των εργασιών τούτων συνετέθη και εξεδόθη εν Γαλλία τον Ιανουάριον του 1832, εις έξ φύλλα και υπό κλίμακα 1:200000 ο χάρτης της Πελοποννήσου κατά την προβολήν ΦΛΑΜΣΤΗΝ. Εις τα φύλλα αυτά εκτός της Πελοποννήσου περιελαμβάνετο μέρος της Βοιωτίας και των νήσων του Αιγαίου, τα οποία ελήφθησαν εκ του χάρτου ΛΑΠΙΕ, επί του οποίου εγένοντο διορθώσεις τινες εκ στοιχείων παρασχεθέντων υπό του Αγγλικού Ναυαρχείου και τα οποία προέκυψαν από τας γενομένας εξερευνήσεις των Κυκλάδων και τας υποτυπώσεις ας επραγματοποίησεν ο Συντ/ρχης ΜΠΟΡΙ ΝΤΕ ΣΑΙΝΤ ΒΙΣΕΝΤ.