Οι πλατείες και ο δημοτικός κήπος του Κιλκίς

Θανάσης Βαφειάδης, Κιλκίς 1914-1934 – Η ταυτότητα της πόλης μέσα από το Δημοτικό αρχείο

1930. Η πλατεία Νίκης (σημερινό πάρκο) με την αναθηματική στήλη

Οι δημόσιοι ελεύθεροι χώροι, πάρκα, πλατείες και εσοχές που εγγράφονται στο οδικό σύστημα αποτελούν μοναδικά στοιχεία που σηματοδοτούν με την παρουσία τους το τοπίο της πόλης. Ο ρόλος που έπαιξαν οι χώροι αυτοί στη συγκρότηση του αστικού τοπίου και στη ζωή της πόλης, τα χαρακτηριστικά και η σύσταση τους καθώς και η προσπάθεια για το μετασχηματισμό τους στη διάρκεια του χρόνου καταγράφονται στα πρακτικά. Οι χώροι αυτοί επιβιώνουν και σήμερα στις ίδιες η γειτονικές θέσεις, έχουν διαφοροποιηθεί όμως τόσο σε επίπεδο λειτουργίας όσο και σε μορφολογική εμφάνιση.

Ελάχιστοι απ’ αυτούς έχουν εξαφανισθεί όπως η σχηματιζόμενη κοινοτική πλατεία εν τη οδώ Λέοντος Σοφού που αναφέρεται στην απόφαση της 13 Μαΐου 1926. Η πλατεία αυτή, που σήμερα είναι δύσκολο να εντοπισθεί η θέση της ονομαζόταν πλατεία Μεγάλου Αλεξάνδρου, ονομασία που εγκρίθηκε με την απόφαση της 20 Μαΐου 1926.

1935. Παζάρι στην πλατεία Νέας Αγοράς

Από τους υπαίθριους κοινόχρηστους χώρους που είχαν προσδιοριστεί σαν ένα χώροι θεσμοποιημένης ανταλλαγής πιο σημαντική ήταν η πλατεία της Νέας Αγοράς. Εκεί γινόταν η εβδομαδιαία λαϊκή αγορά καθώς και το ζωεμπόριο. Για την προστασία των εμπορευμάτων είχαν κατασκευασθεί υπόστεγα τα οποία μίσθωνε η Κοινότητα. Σχετικώς με την διανομήν του χώρου παραπηγμάτων της Νέας Αγοράς στις 7 Ιουνίου 1926 ο πρόεδρος υποβάλλει σχεδιάγραμμα της πλατείας, διηρημένου εις εξήκοντα εν οικόπεδα παραπηγμάτων, εξ ων τα μεν 29 κατέχονται από του παρελθόντος έτους υπό διαφόρων, τα δε υπόλοιπα 32 μένουσιν προς διάθεσιν. Η πλατεία αυτή αποτελούσε τον χώρο συνάντησης όχι μόνο των μεγάλων αλλά και των παιδιών της περιοχής και έτσι πρέπει να εξηγηθεί το ενδιαφέρον ενός ιδιώτη που στις 19 Απριλίου 1927 αιτείται την εκμετάλλευσιν της πλατείας της παλαιάς ζωοαγοράς δια τοποθετήσεως εν αυτή παιγνιδιού κούνια, προσφερομένου να καταβάλλη σχετικόν ενοίκιον εις την Κοινότητα. Η λειτουργία της σαν ζωαγοράς ανάμεσα σε πυκνοδομημένα τμήματα ήταν αιτία υποβάθμισης αυτής της περιοχής κατοικίας γι αυτό και το κοινοτικό συμβούλιο ζήτησε να μετατοπιστεί αυτή η χρήση σε άλλη περιοχή: η μεταφορά αυτή επιβάλλεται δια λόγους καλαισθησίας όσον και δημοσίας υγείας, της νυν χρησιμοποιουμένης πλατείας μικράς και εν τω κέντρω της πόλεως ευρισκομένης, τυγχανούσης όμως ακαταλλήλου, ενώ αντιθέτως, ο νέος χώρος εις το άκρον της πόλεως και κατά πολύ ευρύχωρος ανταποκρίνεται πλήρως εις άπασας τας ανάγκας της ζωοαγοράς (6/2/1934).

Πλατεία με ιδιαίτερη συμβολική διάσταση, αφού εκεί είχε ανεγερθεί και το μνημείο των πεσόντων κατά τους βαλκανικούς πολέμους, ήταν η πλατεία Νίκης. Η ονομασία δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1929 κατόπιν προτάσεως του κ. Προέδρου υπέρ της ονομασίας τής έναντι του κοινοτικού κήπου πλατείας, εις πλατείαν Νίκης και της συνεχίσεως της ονομασίας της κεντρικής οδού αγοράς μέχρι τέρματος οδού 21ης Ιουνίου. Μια σημαντική απόφαση της Κοινότητας για την ανοικοδόμηση τμήματος της πλατείας έχουμε στις 18 Δεκεμβρίου 1931: κατόπιν εγγράφου του ενταύθα υποκαταστήματος της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος περί εκχωρήσεως αυτή υπό της Κοινότητος οικοπέδου περίπου 900τμ, επί της προς την αγοράν πλευράς της πλατείας Νίκης προς ανέγερσιν εν αυτώ τραπεζικού καταστήματος. Εγκρίνει την αγορά τμήματος 900τμ εις το ΟΤ43, καθορίζον την τιμήν αυτού είς 200 δρχ δι έκαστον τ.μ. Στις 6 Ιουνίου 1932 εγκρίνεται νέα απόφαση για το οικόπεδο της τράπεζας στην πλατεία Νίκης με προσαύξηση της έκτασης σε 1100 τ.μ. και τίμημα 150.000 δραχμών. Ευτυχώς οι αποφάσεις αυτές δεν πραγματοποιήθηκαν γιατί θα επιδείνωναν την ήδη δυσμενή αναλογία κοινόχρηστων - δομήσιμων χώρων της πόλης. Όσο για τα έργα διαμόρφωσης της πλατείας έχουμε τις αποφάσεις της 5 Οκτωβρίου 1929 όπου τίθεται ζήτημα ισοπεδώσεως της πλατείας Νίκης και της 10 Σεπτεμβρίου 1934 όπου το Συμβούλιο εγκρίνει και αποδέχεται τον αποδιδόμενον λογαριασμόν δια την αποπεράτωσιν του τοίχου της πλατείας Νίκης.

Για την πλατεία την έμπροσθεν του Γ’ δημοτικού σχολείου Κιλκίς βρίσκουμε ότι στις 25 Αυγούστου 1930 ονομάσθηκε πλατεία Ελευθερίας.

1950. Το αναψυκτήριο του Δημοτικού Κήπου

Ο πιο σημαντικός όμως κοινόχρηστος χώρος της πόλης ήταν ο δημοτικός κήπος. Υπήρξε και εξακολουθεί και σήμερα να είναι ο πιο δημοφιλής τόπος αναψυχής και ψυχαγωγίας για τους κάτοικους του Κιλκίς. Στον χώρο του δίνονταν τα επίσημα γεύματα και οι δεξιώσεις, ενώ οργανώνονταν πολύ συχνά χορευτικές συγκεντρώσεις και λαχειοφόρες αγορές από τα διάφορα σωματεία. Τοπικές ορχήστρες αλλά και γνωστές προσωπικότητες της τέχνης παρουσιάζονταν εκεί, προσφέροντας στους κάτοικους ψυχαγωγία αλλά και την ευκαιρία να λησμονήσουν για μερικές ώρες τα καθημερινά τους βιώματα. Ο χώρος νοικιάζονταν σε ιδιώτες όπως βλέπουμε στην απόφαση έγκρισης πρακτικών δημοπρασίας ενοικιάσεως δενδροφύτου κοινοτικού κήπου μιας πενταετίας της 8 Φεβρουαρίου 1924. Όσον αφορά τη χρήση του, το συμβούλιο στις 31 Μαίου 1927 εγκρίνει την προσωρινήν λειτουργίαν εν τω κοινοτικώ κήπω παραρτήματος εστιατορίου και δια τους θερινούς μήνας μόνον. Το παλιό κτίσμα που λειτουργούσε σαν καφενείο και εστιατόριο, βρίσκονταν ανάμεσα στα μεγάλα πλατύφυλλα δένδρα, ενώ μπροστά στην είσοδο του κτίσματος υπήρχε κυκλική πίστα για υπαίθριο χορό. Η ανέγερση νέου, μεγαλύτερου κτίσματος, που θα φιλοξενούσε περισσότερες χρήσεις ήταν μόνιμος στόχος της Κοινότητας. Στην απόφαση της 27 Δεκεμβρίου 1921 έχουμε το σχέδιο της προκήρυξης για την κατασκευή του νέου κτιρίου: επειδή η Κοινότης δεν βρίσκεται οικονομικώς εις την ευρρωστίαν ίνα δυνηθή να περιορίση τον κήπον όπου και κατά το σχέδιον της ρυμοτομήσεως της πόλεως προορίζεται να ανεγερθή νέον κοινοτικό κατάστημα, δια τούτο υποβάλλη υπ’ όψιν του σώματος το κατωτέρω σχέδιον διακηρύξεως μειοδοτικού διαγωνισμού, ώστε και να ευπρεπιστή ο κοινοτικός κήπος και η Κοινότης να ωφεληθή αργότερον εκ τούτου. Επειδή δεν βρέθηκε ιδιώτης να αναλάβει την κατασκευή του κτιρίου η Κοινότητα επεδίωξε τη σύναψη δανείου εξ 1.000.000 δραχμών δι ανέγερσιν σκεπαστής αγοράς καζίνο εντός του κήπου και τας ανάγκας της υδρεύσεως (5/2/1931). Στην απόφαση της 21 Απριλίου 1931 εξηγείται η αναγκαιότητα του δανείου καθώς και ο τρόπος αποπληρωμής του: το προϊόν του δανείου τούτου δέον να χρησιμοποιηθεί δια την ανέγερσιν εντός κοινοτικού κήπου κτιρίου μονωρόφου, διαστάσεων περίπου 30Χ15 μέτρων και περιλαμβάνον μιαν μεγάλην αίθουσαν διαλέξεων, συγκεντρώσεων και θεατρικών παραστάσεων, αίθουσαν καφενείου και διαμερίσματα σφαιριστηρίου και χαρτοπαικτικής λέσχης. Το κτίριον τούτον, κατά την υπό της μηχανικής υπηρεσίας εκπονηθείσαν μελέτην, θα στοιχίση δραχμάς 350.000. Ήδη έχομεν προσφοράν ετησίου ενοικίου δραχμών 42.000, ποσού υπεραρκετού δια τον ως άνω σκοπόν και υπάρχουν πολλαί πιθανότηται να επιτύχωμεν ανωτέραν προσφοράν. Επιβάλλεται δε η προικοδότησις του κοινοτικού μας κήπου δι ενός τοιούτου μεγάρου, διότι ο μόνος εις το είδος του κήπος ούτος εν τη πόλει μας άνευ κτιρίου καταλλήλου εν αυτώ, είναι καταδικασμένος εις τελείαν φθοράν και εξαφάνισιν αλλά και διότι η προικοδότησις αυτή δεν θα βαρύνη ποσώς το κοινοτικόν ταμείον απ’ εναντίας δε μετά πάροδον ωρισμένου αριθμού ετών θα αποδόση εις την Κοινότητα με το ενοίκιον του πρόσοδον ουχί ευκαταφρόνητον.

Η επίμονη προσπάθεια της κοινότητας για την αναβάθμιση και αξιοποίηση αυτών των χώρων που συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια δεν ήταν τυχαία. Συνειδητά ή όχι η τοπική εξουσία και κάτοικοι αντιλαμβάνονταν ότι οι χώροι αυτοί αποτελούν τη συνεκτική ύλη της πόλης και τον φορέα των κοινωνικών δεδομένων της.