Οι δρόμοι της πόλης

Θανάσης Βαφειάδης, Κιλκίς 1914-1934 – Η ταυτότητα της πόλης μέσα από το δημοτικό αρχείο


1961. Αεροφωτογραφία του Κιλκίς (Αντώνης Χιονίδης)

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, οι δρόμοι της πόλης δεν ήταν παρά χωματόδρομοι και μονοπάτια, φτιαγμένα από πολύ παλιά για τις ανάγκες μιας παραδοσιακής κυκλοφορίας περιορισμένων μετακινήσεων. Είχαν χαραχθεί από το περπάτημα ανθρώπων και ζώων και λοξοδρομούσαν από την ευθεία όταν το απαιτούσε η διαμόρφωση του εδάφους. Το παραδοσιακό αυτό οδικό δίκτυο επαρκούσε για μια κυκλοφορία που θα την χαρακτηρίζαμε ως άτακτη, άρρυθμη και συμπτωματική. Η μεταφορική του ικανότητα ήταν συνάρτηση της πυκνότητας των ανταλλαγών, που περιορίζονταν στα απολύτως αναγκαία και αντιστοιχούσαν σ’ ένα σύστημα σε μεγάλο βαθμό κλειστό, σε μια οικονομία οικιακή. Ακόμη και στις αρχές του αιώνα, όταν η πόλη γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη, η έλλειψη μνημειακού χαρακτήρα σ’ αυτήν εμπόδισε τη διαμόρφωση μεγάλων και ιεραρχημένων οδικών αξόνων. Η μόνη κυρίαρχη οδός ήταν η σημερινή 21ης Ιουνίου, ένα γραμμικό εμπορικό κέντρο που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μορφή που πήρε ο οικισμός στην εξέλιξη του. Ήταν το πεδίο επαφής των δύο συνοικιών, της Χριστιανικής και της Μουσουλμανικής, και είχε τη διπλή ιδιότητα να ενοποιεί και συγχρόνως να διαχωρίζει τις συνοικίες. Ο χριστιανικός τομέας, ο Φραγκομαχαλάς, εκτείνονταν δυτικά του οδικού αυτού άξονα και είχε σαν πυρήνα την καθολική μόνη καλογραιών και ο Τουρκομαχαλάς βρίσκονταν ανατολικά του δρόμου αυτού και με αφετηρία το Λουτρό εκτείνονταν κατά μήκος της σημερινής οδού Ν. Παναγιώτου [1].


Τεχνικά έργα για τη βελτίωση και ανασυγκρότηση του οδικού συστήματος


1960. Δρόμος υπό κατασκευή στα Στενημαχίτικα

Μετά την απελευθέρωση, η τοπική εξουσία κλήθηκε να διαχειρισθεί το πρωτόγονο οδικό σύστημα που κληρονόμησε από τους Οθωμανούς. Σύμφωνα με το νόμο περί οδοποιίας του 1852, οι διατάξεις του οποίου ίσχυσαν κι εδώ μετά την ενσωμάτωση των Νέων Χωρών, για τις επαρχιακές και δημοτικές οδούς το κράτος αναλάμβανε μόνο τη μελέτη των χαράξεων, ενώ το υπόλοιπο έργο αφορούσε τους Δήμους και τις Κοινότητες. Έτσι ξεκίνησε η σισύφεια προσπάθεια της δημοτικής αρχής και των κατοίκων να βελτιώσουν την ποιότητα των δρόμων, να καταστήσουν προσπελάσιμους τους λιγοστούς χωματόδρομους που κατακλύζονταν από τα βρόχινα νερά, να προχωρήσουν στις απαιτούμενες διανοίξεις ώστε να ολοκληρωθεί ένα οδικό δίκτυο διακλαδισμένο σ όλη την επιφάνεια της πόλης.

Ο πρώτος στόχος ήταν η επισκευή των καταστρωμάτων με συνεχείς επιχωματώσεις [2], η βελτίωση των όρων κυκλοφορίας με κατασκευές ξύλινων γεφυριδίων [3], η απομάκρυνση των λιμναζόντων ομβρίων υδάτων [4] με τη διάνοιξη φρεατίων και με μικρά τεχνικά έργα όπως η κατασκευή υπονόμων από χυτό τσιμέντο. Το πρόβλημα με τα στάσιμα νερά ήταν ιδιαίτερα έντονο και οδήγησε ακόμη και στη μεταφορά κοινοτικών κρηνών. Χαρακτηριστική είναι η απόφαση της 12 Φεβρουαρίου 1926 περί μεταφοράς της κρήνης των 12 Αποστόλων εις έναντι πλευράν της οδού, εις πλαγίαν προς ανατολάς απόστασιν 50 μέτρων, τόπον κατάλληλον προς διοχέτευσιν των ρεόντων υδάτων, δεδομένου ότι ταύτα ως έχει σήμερα λιμνάζουν εφ όλης της οδού ήτις κατέστη αδιάβατος και δη νύκτωρ και θα καταστή φορεύς της ελονοσίας επερχόμενου του έαρος.

Ο επόμενος στόχος ήταν να γίνουν οι διανοίξεις των δρόμων, ώστε να υλοποιηθεί το ρυμοτομικό σχέδιο και να εξωραϊστεί η εικόνα της πόλης. Σύμφωνα με το Νομοθετικό Διάταγμα της 17/7/1923 οι Δήμοι και οι Κοινότητες μπορούσαν να προχωρήσουν στις απαλλοτριώσεις ακινήτων προς εφαρμογή των εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και εξασφάλιση της κανονικής ανάπτυξης και επέκτασης τους. Έτσι στις 11 Ιουνίου 1926το κοινοτικό συμβούλιο αποφάσισε την επί της οδού 21ης Ιουνίου και των καθέτων οδών ταύτης κατεδάφισιν εν μέρει οικημάτων και καταστημάτων, αφενός μεν δια την διάνοιξιν των καθέτων οδών ταύτης ένεκεν του σχηματιζόμενου βορβόρου εν αυτοίς και του αδιαβάτου κατά τον χειμώνα και αφετέρου δια τον εξωραϊσμόν της πόλεως. Αυτή η απόφαση δεν εφαρμόσθηκε ή υλοποιήθηκε εν μέρει αφού παρόμοιά της ξαναβρίσκουμε στις 18 Νοεμβρίου 1931 όταν τέθηκε ζήτημα απαλλοτριώσεως υπέρ της Κοινότητας των παραπηγμάτων που βρίσκονταν στις οδούς 21ης Ιουνίου και Πόντου: Εις το κεντρικώτερον μέρος της πόλεως ημών, εξακολουθούν να υφίστανται ολίγα πεπαλαιωμένα παραπήγματα, τα μόνα εναπομείναντα εις την πλευράν εκείνην της οικοδομικής γραμμής του σχεδίου πόλεως και των οποίων την κατεδάφισιν και την συμμόρφωσιν προς την ενιαίαν γραμμήν θεωρούμεν απαραίτητον δια την διεύρυνσιν και ευθυγράμμισιν των εν λόγω οδών. Η αξία των εν λόγω τμημάτων ευτελής και ασήμαντη ούσα, δεν θα βαρύνη ουσιωδώς την Κοινότητα, θα εξαλείψη δε ταύτω μιαν ασχήμιαν και στενότητα αδικαιολόγητον και ασυγχώρητον μετά τας γενομένας εν τω τμήματι τούτο οικοδομάς.

Σ’ όλη αυτή την προσπάθεια για την βελτίωση της ποιότητας των δρόμων η τοπική εξουσία συνάντησε σοβαρές δυσκολίες. Τα πενιχρά οικονομικά μέσα που διέθετε και η εμβρυακή συγκρότηση του διοικητικού της μηχανισμού, δεν της επέτρεψαν να ολοκληρώσει το τεράστιο αυτό εγχείρημα της οργάνωσης των έργων οδοποιίας. Έτσι κατέφυγε στην επιβολή του μέτρου της προσωπικής εργασίας, τη γνωστή «αγγαρεία», που προβλέπονταν από το άρθρο 14 του νόμου του 1852. Μια τέτοια απόφαση βρίσκουμε το 1924: Ο πρόεδρος συνεπεία εγγράφου της διοικητικής αρχής περί της αθλίας καταστάσεως των κεντρικωτέρων οδών της πόλεως εκθέτει εις το συμβούλιον ότι η δια των χρημάτων επισκευή των ήθελε είναι δυσχερής, καθόσον η Κοινότης δεν δύναται να διαθέσει το απαιτούμενον ποσόν. Κατά το οικονομικόν έτος 1923- 1924 ανεγράφη πίστωσις εν τω προυπολογισμώ δια την επισκευήν της οδού Κιλκίς - Σαρή Γκιολ [5] δραχμών 10.000, ως ανεπαρκής δεν επραγματοποιήθη αύτη. Ομοίως φρονεί ήδη ότι δύναται ευχερώς να γίνει η επισκευή ουχί μιας αρτηρίας των κυριωτέρων οδών αλλά δύο τοιούτων δια της προσωπικής των κατοίκων εργασίας, ην θα παράσχωσιν ούτοι προθύμως και αζημίως κατά τους μήνας Φεβρουάριον και Μάρτιον. Διο προτείνεται το κοινοτικόν συμβούλιον καθ’ ο έχει δικαίωμα εκ του άρθρου 16 του Νομού 2435 «περί δημοτικών και κοινοτικών φόρων» επιβάλλει εις πάντας τους εν τη πόλει Κιλκίς εγκατεστημένους κατοίκους την παροχήν προσωπικής εργασίας δύο ημερών. Αποφασίζει ίνα επισκευασθώσιν οι οδοί:

α) 21ης Ιουνίου, ως ιστορικής, ένθα και η κεντρική αγορά της πόλεως Κιλκίς, αρχόμενη αλευρόμυλου Σαμαρά και Σια και λήγουσα εις το τέρμα όπου ανεγείρεται η οικοδομή του καπνεμπόρου Σιδηρόπουλου

β) Λέοντος Σοφού, ένθα και η αγορά, αρχόμενη από κατάστημα Μεζάρη και αρτοποιείον Μπράτη και λήγουσα εις κρήνην.

Δεν γνωρίζουμε σε ποια έκταση εφαρμόσθηκε το μέτρο της προσωπικής εργασίας. Πάντως στις 18 Δεκεμβρίου 1933 βρίσκουμε αίτηση κατοίκων με την οποία ζητούσαν τη λιθόστρωση της οδού 15 Μαρτύρων μέχρις οδού Παπακυριαζή [6] δεσμευόμενοι να μεταφέρωσι ανά δέκα κυβικά μέτρα πέτραν έκαστος εκ του κοινοτικού λατομείου.

Διάνοιξη δρόμου με χρήση κομπρεσέρ

Τα λιθόστρωτα έκαναν την εμφάνιση τους στον πυρήνα της πόλης στα μέσα της δεκαετίας του 20 και κυριάρχησαν μέχρι τη δεκαετία του 60, οπότε άρχισε η χρήση των χυτών υλικών (άσφαλτος και τσιμέντο). Ήταν κατασκευασμένα από την ασβεστολιθική πέτρα του λατομείου του Αγίου Γεωργίου που ήταν μαλακή, εύκολα κατεργάσιμη και με μεγάλη αντοχή. Οι αποχρώσεις της πέτρας ξεκινούσαν από το λευκό και κατέληγαν στο γκρίζο και στο μπεζ. Οι λευκές πέτρες χρησιμοποιούνταν στη λιθόστρωση των δρόμων ενώ ο σκουρόχρωμες ως οικοδομικό υλικό στην κατασκευή των σπιτιών. Οι πέτρες μετά την πρώτη εργασία λάξευσης μεταφέρονταν με κάρα από το λατομείο και στον τόπο εργασίας γινόταν η τελευταία επεξεργασία προσαρμογής. Η τεχνική της κατασκευής των λιθόστρωτων ακολουθούσε την εξής διαδικασία: Πρώτα εξομαλύνονταν το έδαφος, κατόπιν στρώνονταν η πέτρα με την επίπεδη επιφάνεια προς τα πάνω. Τέλος οι αρμοί γεμίζονταν με χώμα και χαλίκι που στη συνέχεια βρέχονταν για να δέσει η όλη κατασκευή. Για την καλή κατασκευή του λιθόστρωτου προϋπόθεση ήταν η χρήση οδηγών (γωνιόλιθοι στις άκρες του δρόμου) και αλφαδιού.

Από το 1926 και μετά συναντούμε αποφάσεις για τη λιθόστρωση των κεντρικότερων δρόμων της πόλης:

· κατασκευή δια λιθοστρώσεως της οδού Λέοντος Σοφού μέχρι της κοινοτικής κρήνης 12 Αποστόλων (15/7/1927)

· εγκρίνει την κατασκευήν ολόκληρης της οδού Θεσσαλονίκης δια λιθοστρώτου (6/9/1929)

· επισκευή του τμήματος της οδού 15 Μαρτύρων δια λιθοστρώτου. Η εκτέλεσις της επισκευής επείγει λόγω της διαβάσεως των τροχοφόρων (6/9/1929)

· ζήτημα λιθοστρώσεως21ης Ιουνίου και επί της διασταυρώσεως Αγίου Γεωργίου και Πόντου (20/9/1933)

· ορθόν είναι να λιθοστρωθεί η οδός Μεσημβρίας εις το τμήμα όπερ παρουσιάζει περισσοτέρας δυσκολίας εις την κυκλοφορίαν καθόσον άλλως τε αυτή τυγχάνει μια εκ των κεντρικωτέρων οδών της πόλεως εξυπηρετούσα την πλατείαν της αγοράς (12/10/1933)

· λιθόστρωσις των οδών Χαλκέων και Λέκκα [7] (24/1/1934)

Τέλος όσον αφορά την επίστρωση των δρόμων ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόφαση της 23 Μαΐου 1928 με την οποία απορρίπτεται ως ασύμφορη πρόταση ελληνικής κατασκευαστικής εταιρίας να αναλάβει την στρώση των οδών δια της μεθόδου της ασφάλτου.

Κατασκευή, εκμετάλλευση και εξωραϊσμός των πεζοδρομίων


1950. Πέτρες αντί πεζοδρομίων

Καθόλου ειδυλλιακή δεν ήταν η εικόνα που παρουσίαζαν τα πεζοδρόμια, όπου βέβαια υπήρχαν. Όπως μας πληροφορεί αναφορά του εργοδηγού της Κοινότητας, το 1930 τα πεζοδρόμια είχαν γίνει πεδίο υπερβάσεων από τους δημότες που τα είχαν περιφράξει με πασσάλους και είχαν ανεγείρει στάβλους και αχυρώνες εκτός των οικοδομικών γραμμών. Στο διάταγμα της 18-3-1926 περί αυθαιρέτων κατασκευών και διώξεως των παραβατών κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών έργων ρυθμίζονταν οι διαδικασίες ελέγχου, ποινικής δίωξης και κατεδάφισης αυθαίρετων κατασκευών και θεσμοθετούνταν η κατασταλτική παρέμβαση της αστυνομικής αρχής στις λειτουργίες της πόλης. Στηριζόμενη στο παραπάνω η Κοινότητα προσπάθησε να πάρει κάποια μέτρα όπως η άρση των συρματοπλεγμάτων επί των πεζοδρομίων. Επίσης απαγόρευσε εις τους πλανοδίους μικροπωλητάς ως και εις τους εκ χωρίων κομίζοντας εγχώρια προιόντα προς πώλησιν, να εκθέτωσι ταύτα εις οιονδήποτε μέρος της πόλεως πλην της πλατείας της κοινοτικής αγοράς.

Η οικονομική εκμετάλλευση αυτών των χώρων αποτελούσε μια επιπλέον πρόσοδο για την Κοινότητα. Σχετική είναι η απόφαση της 27 Οκτωβρίου 1930 με την οποία το κοινοτικό συμβούλιο εγκρίνει και επιβάλλει τέλος επί της εκμεταλλεύσεως των πεζοδρομίων των οδών και των πλατειών, ήτοι της επ’ αυτών τοποθετήσεως προθηκών ή εκθεμάτων, παραπηγμάτων και παντός είδους κινητών. Ορίζει το πληρωτέον τέλος δι’ έκαστον τετραγωνικόν μέτρον δραχμάς 480 ετησίως δια την Α’ κατηγορίαν θέσεων την αποτελουμένην από:

· τμήμα της οδού 21ης Ιουνίου, αρχόμενον από την γωνίαν του καταστήματος της Εθνικής Τραπέζης μέχρι της διασταυρώσεως της μετά της οδού Καμπάνη [8]

· τμήμα της οδού Μεσημβρίας, αρχόμενον από το σημείον επαφής αυτής μετά της οδού 21ης Ιουνίου μέχρι της συναντήσεως της με την ανώνυμον οδόν προς λουτρώνα ένθα το εργοστάσιον ηλεκτροφωτισμού

· πλατεία Νίκης και αι προς αυτήν οδοί άγουσαι εις την 21ην Ιουνίου

Όσο για την κατασκευή των πεζοδρομίων, αυτή αφέθηκε στην πρωτοβουλία και στην οικονομική δυνατότητα των καταστηματαρχών. Στην απόφαση της 22 Ιανουαρίου 1926 αναφέρεται ότι εφικτή είναι υπό των καταστηματαρχών η κατασκευή έμπροσθεν των καταστημάτων των πεζοδρομίων και εν τη οδώ 21η Ιουνίου. Ομοίως στις 12 Φεβρουαρίου 1926 αποφασίζεται η επιβολή της υπό των ιδίων των καταστηματαρχών κατασκευής των πεζοδρομίων της 21ης Ιουνίου, άνευ όμως προσδιορισμού του τόπου της άρξεως και της λήξεως αυτών, δεδομένου ότι δεν είναι αυτή εφικτή παντού. Ακολούθως ο πρόεδρος καλεί το συμβούλιο όπως μετά του προσδιορισμού τούτου αποφανθή και περί της επεκτάσεως του έργου των πεζοδρομίων και εν τω τριγώνω του μεταξύ των οδών Λέκκα και Λέοντος Σοφού, ωσαύτως και περί της άρσεως των επί των πεζοδρομίων των οδών του συνοικισμού συρματοπλεγμάτων.

Εν μέσω όλων αυτών δεν έλειψαν και οι προσπάθειες για τη δενδροφύτευση και τον καλωπισμό των δρόμων. Στις 30 Νοεμβρίου 1929 η Νομαρχία αναθέτει εις τον κ. πρόεδρον της Κοινότητος την ενέργειαν προς δενδροφύτευσιν των κεντρικωτέρων οδών και πλατειών πόλεως Κιλκίς, δι’ υποχρεωτικής φυτεύσεως των χορηγηθησομένων δενδρυλλίων υπό της Κοινότητος εις τους περιοίκους δημότας επί των υπό δενδροφύτευσιν οδών και εν ανάγκη να προκαλέση επί τούτου αστυνομικήν διάταξιν. Ομοίως και για τα τμήματα των οδών στις εισόδους της πόλης το συμβούλιο στις 24 Φεβρουαρίου 1931 εγκρίνει την δενδροφύτευσιν των προεκτάσεων των οδών 21 Ιουνίου και 15 Μαρτύρων δια τριετών ακακιών δενδρυλλίων. Μια ακόμη σχετική απόφαση συναντούμε στις 12 Οκτωβρίου 1933 όπου ο πρόεδρος αναφέρεται σε νέα εγκύκλιο της Γενικής Διοικήσεως που αφορά το δυνατόν της εκ του Κρατικού Φυτωρίου Θεσσαλονίκης δωρεάν προμήθεια καλλιεργητικών δενδρυλλίων προς δενδροφύτευσιν της πόλεως και λέγει ότι καλόν θα είναι επωφελούμενοι του παρεχομένου ευεργετήματος να προβώμεν εις την άμεσην δενδροφύτευσιν των δυο κυριοτέρων οδών της πόλεως ήτοι της 21ης Ιουνίου και της Μεσημβρίας και να μη φεισθώμεν και εκ της σχετικής μικράς δαπάνης αγοράς 100 κυπαρίσσων εντός γλαστρών δια την δενδροφύτευσιν του νεκροταφείου ως και της εκ του ναού των Πεντεκαίδεκα Μαρτύρων προς το νεκροταφείον αγούσης οδού.

Ονομασίες δρόμων


Την περίοδο της τουρκοκρατίας το όνομα του κάθε δρόμου και της κάθε συνοικίας δινόταν από κάποιο πρόσωπο ή κτίριο που είχε άμεση σχέση με το δρόμο η τη συνοικία. Από συμβολαιογραφικά έγγραφα γνωρίζουμε κάποια ονόματα συνοικιών του Κιλκίς όπως Καραμήτς, Καραγούς, Ρούσκου, Νέα συνοικία, Γενή μαχαλέ, Κιουτσούκ μαχαλά, Περεκεντέμαχαλά καθώς και ονόματα δρόμων όπως Χαμιδιέ [9], Νοσοκομείου, Γραμμάτινας, Δεκή παζάρ, Τσιρνάλ, λεωφόρος Γιάννες.

Το μητρώο των οδών της πόλης θ’ αλλάξει πολλές φορές. Ονόματα δρόμων με τα οποία τα εκάστοτε Κοινοτικά Συμβούλια θέλησαν να τιμήσουν πρόσωπα και γεγονότα από το πρόσφατο και μακρινό παρελθόν εξαφανίστηκαν ή επανήλθαν κατά καιρούς. Από τους πρώτους που τιμήθηκαν ήταν οι νεκροί αξιωματικοί της μάχης του 1913 [10]. Ένας μεγάλος αριθμός ονομάτων αναφέρεται στις πόλεις καταγωγής των προσφύγων, στους εκεί τοπικούς αγίους και σε προσωπικότητες που διακρίθηκαν για την εθνική τους δράση, διαθέτοντας τη ζωή ή και την περιουσία τους για να κρατηθεί ζωντανός ο ελληνισμός της διασποράς. Για τους πρόσφυγες, αυτές οι ονομασίες των δρόμων και των πλατειών, των πολιτιστικών τους συλλόγων και των εκκλησιών που ανήγειραν συνέβαλλε στην αναβίωση ενός παρελθόντος που βίαια είχε καταργηθεί. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση εντάσσονταν η αίτηση της προσφυγικής ομάδας των Στενημαχιτών που συζητήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 1929: ο πρόεδρος υποβάλλει υπό την κρίσιν του συμβουλίου μίαν αίτησιν των εκ Μεσημβρίας της Βουλγαρίας προσφύγων περί ονομασίας της οδού Νέας Αγοράς [11] εις οδόν Μεσημβρίας και σχεδιάγραμμα του συνοικισμού Στενημαχιτών μετά των ονομασιών των οδών καταρτισθέν υπό της προσφυγικής ομάδος των Στενημαχιτών. Στη συνέχεια, στις 19 Οκτωβρίου 1929 το συμβούλιο εγκρίνει εκ των προτεινομένων ονομασιών επί των οδών του σχεδίου συνοικισμού Στενημαχιτών τας κάτωθι ονομασίας: οδός Αμπέληνος [12], Στενημάχου, Αγίου Τρύφωνος, Αγίου Δημητρίου, Βλάσιου Σκορδέλη [13], Χρυσοβέργη [14], Καπετάν Μακούλη [15], Αθανασίου Επιτρόπου, Μαρασλή [16], Μεταναστεύσεως, Κανάρη, Φιλιππουπόλεως, Ι. Κοντου, Τζαβέλλα, Βουλγαροκτόνου, Μιχαήλ Γκανιόγλου [17].

Β. Σκορδέλης, Γ. Χρυσοβέργης, Μ. Γκανιόγλου, Σ. Παπαθεοφίλου


Στο τέλος της δεκαετίας του 20 και στις αρχές του 30 συναντάμε ονόματα οδών που σήμερα δεν υπάρχουν όπως: Μεγάλου Αλεξάνδρου, Γ. Κωνσταντινίδου, Χρήστου Αδαμίδου [18]. Για πολλούς απ’ αυτούς αναφέρεται και το αιτιολογικό της ονοματοδοσίας. Στις 25 Αυγούστου 1930 τη προτάσει του αντιπροέδρου προς ονομασίαν μιας εκ των ανωνύμων οδών της πόλεως Κιλκίς εις οδόν Κωνσταντινίδου εις αναγνώρισιν των μεγάλων δωρεών άς προσέφερε εις διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα της Ελλάδος εκ της εγκαταλειφθήσης περιουσίας του εν τω εξωτερικώ αποβιώσας Γ. Κωνσταντινίδης την καταγωγήν εκ Πόντου. Εγκρίνει και ονομάζει την άγουσαν οδόν κάτωθεν της οικίας Ν. Σπορίδου ένθα το αστυνομικό κατάστημα ως οδόν Γ. Κωνσταντινίδου. Με την απόφαση της 31 Μαρτίου 1929 τιμήθηκε ο Νικόλαος Καλούδης: ο πρόεδρος εισηγείται εις το σώμα, κατόπιν του επιδειχθέντος αυθορμήτου ενδιαφέροντος υπό της οικογενείας Καλούδη δια τον καλλωπισμόν του ηρώου Κιλκίς με τα εκάστοτε προσφερθέντα γενναία χρηματικά ποσά προς τον σκοπόν τούτον, όπως δοθή εις μίαν εκ των άνευ ονομάτων οδών πόλεως Κιλκίς το όνομα Καλούδη και ανακηρυχθή ο κ. Ν. Καλούδης επίτιμος δημότης Κιλκίς. Στις 25 Ιανουαρίου 1930 ο πρόεδρος ανακοινεί εις το σώμα τας ευχαριστηρίους επιστολάς της χήρας Σοφοκλέους Τριαναταφυλλίδου και Περικλέους Τριανταφυλλίδου, γερουσιαστού, επί της ονομασίας μιας των κυριωτέρων οδών πόλεως Κιλκίς οδός Σοφοκλέους Τριανταφυλλίδου.

Οι μετονομασίες των οδών όπως ήταν φυσικό προκαλούσαν τις αντιδράσεις των ομάδων που θεωρούσαν ότι αδικούνταν ή θίγονταν. Το 1929 οι μετονομασίες της οδού Άκαλαν σεΛεωφόρο Ελευθερίας και της οδού Δεκαπέντε Μαρτύρων σε Λεωφόρο Νίκης προκάλεσαν τις διαμαρτυρίες των συλλόγων Ακαλανιωτών και Στρωμνιτσιωτών. Στις 28 Δεκεμβρίου 1929 ο Πρόεδρος θέτει υπ’ όψιν του συμβουλίου την διαβιβασθείσαν υπό της νομαρχίας ένστασιν του συλλόγου Στρωμνιτσιωτών σχετικώς με την μετονομασθείσαν οδόν των 15 Μαρτύρων και καλεί το σώμα όπως αποφανθή επ’ αυτής. Τελικά αποφαίνεται και εμμένει εις την διαληφθείσαν απόφασιν του, δια το ιστορικόν της οδού ταύτης διότι δια της αρτηρίας ταύτης της πόλεως εγένετο η οπισθοχώρησις των ηττηθέντων βουλγαρικών στρατευμάτων κατά τον ελληνοβουλγαρικόν πόλεμον του έτους 1913. Άλλοτε πάλι το συμβούλιο ενδίδει στις πιέσεις και αποδέχεται την επιθυμία των προσφυγικών ομάδων. Στις 25 Ιανουαρίου 1930 εγκρίνεται η αίτηση των προσφύγων από το Άκαλαν της Βουλγαροκρατούμενης Θράκης περί μετονομασίας της οδού Θεσσαλονίκης εις οδόν Άκαλαν.

Εκτός από τις τοπικές παραμέτρους και οι αλλαγές της γενικής πολιτικής κατάστασης επέφεραν κι αυτές με τη σειρά τους αλλαγές στις ονομασίες των οδών. Τέσσερα χρόνια μετά την έκπτωση της μοναρχίας, στις 23 Μαΐου 1928 η οδός Βασιλέως Κωνσταντίνου μετονομάσθηκε σε Δημοκρατίας και η οδός Βασιλίσσης Σοφίας σε Μοναστηρίου, για την ιστορική σημασία της πόλης αυτής στην διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Οκτώ χρόνια αργότερα τα ονόματα της βασιλικής οικογένειας θα επανέλθουν στους δρόμους της πόλης.

Θα χρειαστεί να περάσουν πολλά χρόνια για να φθάσουμε στη δεκαετία του ‘80 για να σβηστεί από τους χάρτες της πόλης η ανάμνηση της δυναστείας των Γλίξμπουργκ.


Υποσημειώσεις


1 Λευκίδης Αριστείδης, Το Κιλκίς και η επαρχία του.
2 - δια την επισκευήν της οδού 15 Μαρτύρων μιας των κεντρικωτέρων οδών (20/5/1926)
 - έγκρισις πιστώσεως δι αμοιβήν καραγωγέων προς μεταφοράν χώματος επί της οδού 21ης Ιουνίου (29/4/1929)
 - περί εκχωματώσεως της οδού Τσιρογιάννη και ανωνύμου αγούσης εξ Εθνοτραπέζης προς συνοικισμόν των Στενημαχιτών (12/10/1929)
 - επισκευή της οδού Σμύρνης (5/12/1930).
3 έγκρισις διαθέσεως πιστώσεως δια την επισκευήν ενός γεφυριδίου της οδού 21ης Ιουνίου (18/12/1925)
4 - λόγω του επερχόμενου χειμώνος καθ’ ην χρονικήν περίοδον καθίσταται αδιάβατος η οδός Λέοντος Σοφού (28/8/1927)
 -επείγει η εκτέλεσις των παρουσιασθέντων απροόπτων έργων οδοποιίας επί των οδών 21ης Ιουνίου, Καυκάσου, Νέας Αγοράς και Παπακυριαζή προς αποφυγήν των λιμναζόντων ομβρίων υδάτων επ’ αυτών (10/5/1929).
5 Μετά τους βαλκανικούς πολέμους η κατάσταση των αμαξιτών οδών με τις οποίες συνδεόταν η πόλη με τις γύρω περιοχές ήταν εξαιρετικά κακή. Το υπουργείο Συγκοινωνιών το 1915 πήρε απόφαση να συγκροτηθεί συνεργείο οδοποιίας που θα ήταν πλήρως εξοπλισμένο και θα κάλυπτε την περιοχή της Μακεδονίας. Η απόπειρα έμεινε άκαρπη δεδομένου ότι ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος και οι εχθροπραξίες στο Μακεδονικό μέτωπο προκάλεσαν εκτεταμένες φθορές στο ήδη απαρχαιωμένο επαρχιακό οδικό δίκτυο.
6 Παπακυριαζής Ιωάννης. Συνταγματάρχης πεζικού. Φονεύθηκε στη μάχη του Λαχανά στις 21/6/1913
7 Λέκκας Ιωάννης, Λέκκας Αντώνιος. Ανθυπασπιστές πεζικού. Φονεύθηκαν στη μάχη του Κιλκίς στις 21/6/1913.
8 Καμπάνης Αντώνιος. Συνταγματάρχης πεζικού. Φονεύθηκε κατά τη διάρκεια της μάχης της 21/6/1913 από θραύσμα εχθρικής οβίδας όταν έμεινε εντελώς ακάλυπτος.
9 Χαμιδιέ (Hamidiye), ονομασία από την ομώνυμη χωροφυλακή επί σουλτάνου Abdulhamit. 
10 Η μάχη αυτή ίσως είναι μια από τις λίγες μάχες στην παγκόσμια ιστορία που σκοτώθηκαν τόσοι πολλοί αξιωματικοί σε αναλογία απωλειών. Σκοτώθηκαν επτά διοικητές συνταγμάτων, τρεις διοικητές ταγμάτων και μεγάλος αριθμός κατωτέρων στελεχών. Οι απώλειες των αξιωματικών δεν προήλθαν μόνο από τον υπέρμετρο ενθουσιασμό που έδειξαν οι αξιωματικοί που συμμετείχαν ενεργά στην επίθεση. Οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα ασημένια και τα χρυσά διάσημα που έφεραν οι αξιωματικοί στα πηλήκια τους. Οι βούλγαροι, που γνώριζαν αυτή τη λεπτομέρεια είχαν από πριν οργανώσει ειδικά σώματα δεινών σκοπευτών, με αποστολή να σημαδεύουν τους αξιωματικούς που εύκολα διακρίνονταν ανάμεσα στους άνδρες των πρώτων γραμμών ιδίως όταν έπεφτε ο ήλιος πάνω στα γαλόνια τους. Η επιτυχία των βουλγάρων ανησύχησε τον Αρχιστράτηγο που εξέδωσε την εξής επείγουσα διαταγή: Διατάσσω όπως εντός της αύριον άπαντες ανεξαιρέτως οι αξιωματικοί, από του στρατηγού μέχρι του ανθυπολοχαγού αφαιρέσωσι τα γαλόνια εκ των πηληκίων των. Οι παραβάται της παρούσης να τιμωρηθώσιν αυστηρότατα. Η παρούσα διαταγή να κοινοποιηθή εις όλον το στράτευμα. Μπάλτσα 20 Ιουνίου 1913, ώρα 9η νυκτός». Βλ εφ. Μαχητής του Κιλκίς 16/6/1979.
11 Νέας Αγοράς η σημερινή οδός Θεσσαλονίκης.
12 Αμπέλινος.Συνοικία της Στενημάχου, ανατολικά του ποταμού που διέσχιζε την πόλη.
13 Σκορδέλης Βλάσιος.Στενημαχίτης λόγιος, διευθυντής της Ελληνικής Κεντρικής Σχολής. Το έργο του είχε καταλυτική επίδραση τόσο στην εκπαιδευτική ανάπτυξη και στην πολιτιστική ακτινοβολία του ελληνισμού της Φιλιππουπόλεως όσο και στην προώθηση των εθνικών θεμάτων δια μέσου της πλουσιότατης συγγραφικής του δράσης στον «Νεολόγο», στον «Φάρο του Βοσπόρου» και στην «Πανδώρα». Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του στην ίδρυση των φιλεκπαιδευτικών συλλόγων Φιλιππουπόλεως «Σωματείον Καλών έργων» (1867), «Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος των Φιλομούσων» (1869) και «Αδελφότης των Φίλων του Λαού» (1876) που λειτούργησαν μέχρι την κατάλυση της τουρκοκρατίας στην Βόρεια Θράκη (Ανατολική Ρωμυλία) στα 1878. 
14 Χρυσοβέργης Γεώργιος.Ευεργέτης, ιδρυτής των Χρυσοβέργειων Διαμερισμάτων Κωνσταντινουπόλεως και σημαντικός χορηγός των ελληνικών σχολείων της Στενημάχου.
15 Μακούλης Ανδρέας.Ανθυπολοχαγός από τη Στενήμαχο. Έδρασε σαν οπλαρχηγός και φονεύθηκε στη Δοβίστα στις 14-7-1907.
16 Μαρασλής Γρηγόριος.Βαθύπλουτος έμπορος της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Οδησσό από πατέρα Φιλιππουπολίτη και μητέρα Κωνσταντινοπολίτισα. Βοήθησε αποφασιστικά με τις πλούσιες συνδρομές του στην ίδρυση πολυάριθμων εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων τόσο στο ανεξάρτητο ελληνικό βασίλειο όσο και στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Δικό του έργο υπήρξαν οι ξακουστές Αστικές Σχολές της Φιλιππουπόλεως και του Φαναρίου.
17