Η στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων

Δημήτριος Ευθυμιάδης, πληρεξούσιος Ν. Θεσσαλονίκης - ΦΩΣ 14-9-1925


Πρόσφυγες διασχίζουν τον Έβρο (The National Geographic Magazine)

Δυστυχώς παρ’ όλον το ενδιαφέρον που ηθέλησαν να επιδείξουν απέναντι των προσφύγων αι εκάστοτε κυβερνήσεις και παρά το διαρρεύσαν τριετές χρονικόν διάστημα η κατάστασις δεν παρουσιάζεται βελτιωμένη όσον νομίζουν οι εν τοις γραφείοις διάφοροι και θ’ απαιτηθή εισέτι μεγίστη κατανάλωσις ενεργείας δια να δυνηθώμεν να ομιλήσωμεν περί επουλώσεως πληγών.

Εσχάτως ενήργησα μίαν περιοδείαν εις διαφόρους περιφερείας του εσωτερικού (Κιλκίς, Λαγκαδά, Γουμένιτσα, Γενιτσά) τα στοιχεία δε που συνεκέντρωσα εξ ιδίας αυτοψίας επί της θέσεως και των αναγκών των προσφύγων με πείθουν ότι ευρισκόμεθα πολύ μακράν ακόμη ου μόνον της ριζικής λύσεως του προσφυγικού προβλήματος αλλά και της θεραπείας δευτερευουσών αναγκών των προσφύγων.

Χωρίς να θέλω να θίξω πρόσωπα και πράγματα θα εκθέσω λιτότατα τας αποκομισθείσας εκ της περιοδείας εντυπώσεις μου, θα προσπαθήσω να παρουσιάσω την πραγματικότητα δια να προειδοποιηθούν οι αρμόδιοι και αναλόγως εν τω μέλλοντι να κατατείνουν τας ενεργείας των αλλά και δια να διαφωτισθή προ παντός η κοινή γνώμη εις την οποία ομολογουμένως μέχρι σήμερον ατάκτως και συγκεχυμένως μετεδόθησαν αι εντυπώσεις,


Στέγασις προσφύγων

Τύπος προσφυγικού σπιτιού Εσωτερικό προσφυγικής κατοικίας


Ασφαλώς η προσφυγική πλημμύρα και η αριθμητική δυσαναλογία προσφύγων προς τους ανταλλαγέντας οθωμανούς είναι εις εκ των ουσιωδών λόγων της επεκτάσεως ης κρίσεως της στέγης εις την ύπαιθρον.

Υπό την πίεσιν των πραγμάτων ευρισκομένη η αρμοδία υπηρεσία όπως-όπως έσπευδε την αποστολήν των εισρεόντων προσφύγων εις το εσωτερικόν επιδιώκουσα την απελευθρωση των χειρών της προς αντιμετώπισιν του εκάστοτε αφικνουμένου νέου κύματος. Και εγκατέστησε εις τους τουρκικούς άλλοτε συνοικισμούς αριθμόν προσφυγικών οικογενειών δυσανάλογον του ανταλλαγέντος και των διατεθειμένων οικημάτων. Και ούτω μέσα εις ένα δωμάτιον ετοιμόρροπον 10 τμ υπό τας ανθυγιεινότερας συνθήκας στεγάζεται σήμερον οικογένεια αγροτική εξ 7 και πλέον μελών. Η στέγασις αύτη ασφαλώς δεν δύναται να θεωρηθεί οριστική και απαραιτήτως δέον να ληφθεί μέριμνα δια την αραίωσιν αλλά και κατεδάφισιν των ετοιμόρροπων καθόσον είνε τόση η στενότης της κατοικίας ώστε η προσφυγική οικογένεια κρατείται κυριολεκτικώς αιχμάλωτος εντός 4 τοίχων, χωρίς αποθήκην για το γέννημα, χωρίς αχυρώνα και μάνδρα δια το ζώον. Υπό τας συνθήκας αυτάς είναι μοιραίον ο αγρότης πρόσφυξ και η οικογένειά του να φθίνουν συν τω χρόνω και να βαίνουν βραδέως αλλ’ ασφαλώς προς μαρασμόν (Συνοικισμοί Μουτούλοβον, Πλανίτσα, Πέσκοβο, Παπράτ, Χαμζαλή, Τσαπάντζαλη, Μουρσαλή, Μουσγαλή, Δαουτλή, Ινανλή κλπ)

Εξ άλλου δια τους νεοανεγερθέντας συνοικισμούς οι οποίοι από υγιεινής απόψεως παρουσιάζονται προνομιούχοι, οπωσδήποτε έναντι των παλαιών, έχομεν να σημειώσομεν ότι η έλλειψις ειδικής επιβλέψεως κατά την ανέγερσιν των οικίσκων των επέτρεψε να συμβούν αι όσαι τεχνικαί καταχρήσεις ώστε να εκλείψουν όλαι αι ελπίδαι περί στερεότητος και μακροχρονίου αντοχής των. Είμεθα δε βέβαιοι ότι οι ακριβοχρεωθέντες πρόσφυγες πολύ συντόμως θα τεθούν και πάλιν προ του προβλήματος της στέγης (Αποστολάρ, Καρασούλι).

Αυτά δια τας δυο κατηγορίας στεγασθέντων προσφύγων αίτινες είναι και αι μεγαλύτεραι. Και προχωρούμεν εις την τρίτην κατηγορίαν, την μικράν εκείνην μερίδα προσφύγων ήτις προ της εθνικής καταστροφής κατά το κρατούν τότε σύστημα δια προσωπικής εργασίας και προμηθευομένη τα μέσα παρά του κράτους επρόκειτο να επιλύσει το ζήτημα της στέγης της.

Μέρος της κατηγορίας εκείνης παραμένει άστεγον . Διότι οι πρόσφυγες ανεγείραντες τους τοίχους των οικίσκων των μόνον με την αρχικώς χορηγηθείσαν αυτοίς κρατικήν ενίσχυσιν εκ δραχμών 1.000 ευρέθησαν εκ των υστέρων προ της ανεξηγήτου αποφάσεως των αρμοδίων καθ’ ην άπαντες οι προ του 1922 πρόσφυγες εθεωρούντο παλαιοί και συνεπώς εγκατεστημένοι και ούτω εστερήθησαν πάσης ενισχύσεως και το έργον των παρέμεινε ημιτελές (Σικόλ, Παταρός, Αλέξια, Ηράκλεια, Μπαγιάλτσα)

Γυναίκα πρόσφυγας οικοδόμος

Και υπάρχει και τετάρτη κατηγορία, πρόσφυγες του 1914 οίτινες κρατηθέντες ως όμηροι εν Βουλγαρία μέχρι του 1918 και παλλινοστήσαντες εστρατολογήθησαν και εκρατήθησαν υπό τα όπλα μέχρι του 1922 προς εκπλήρωσιν των προς την πατρίδα καθηκόντων των. Οι πρόσφυγες ούτοι περιπλανώμενοι άνευ στέγης θεωρούνται και αυτοί ως παλαιοί. Και όμως ίσως περισσότερον παντός άλλου θα εδικαιούντο ενισχύσεως (Ντοτλή Σερρών).

Αυτή είνε η γενική κατάστασις των προσφύγων από απόψεως στέγης.

Μετά πεποιθήσεως δυνάμεθα να υποστηρίξωμεν ότι το ζήτημα ελύθη οριστικώς μόνον δια τους ελαχίστους εκείνους πρόσφυγας οίτινες ευνοηθέντες προφανώς εκ της τύχης και της υπηρεσίας δια των ιδίων των χειρών και με χρηματικήν ενίσχυσιν του εποικισμού επαρκή μεν πάντως μικροτέραν του κόστους των ετοίμων σπιτιών, ανέγειραν αγροτικούς οικίσκους πρώτης τάξεως και από απόψεως υγιεινής αλλά και στερεότητος (Γιάννες, Κιρέτς, Γικουλίσαν, Νέα Ζωή, Τσιγούντσα, Αρσακλή)