Αι ιδέαι του κου Καρούσου περί κτηματολογίου

Συνέντευξη στην ΑΚΡΟΠΟΛΙ της 7-1-1893


1897. Μετρήσεις στο Διόνυσο (ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1-7-1939)

Υψηλός, κομψός, με μικρόν μέλανα μύστακα και ευρύ γυμνόν πρόσωπον, με νευρικήν συστολήν του προσώπου, ελαφράν επτανησιακήν προφοράν και αριστοκρατικούς τρόπους μας εδέχθη ο κ. Καρούσος και μετά λεπτοτάτης ευγενείας απήντησεν εις τα ερωτήματά μας.

Τρία πράγματα ιδιαζόντως μας εξέπληξαν μετά την μετά του κ. Καρούσου συνέντευξιν μας: η άκρα νεότης του, η ευρύτης και ποικιλία των γνώσεών του και ο έκτακτος ζήλος ον δεικνύει παρέχων την αφιλοκερδή συνδρομήν του υπέρ εκτάκτως ευεργετικής δια την Ελλάδα αναμορφώσεως.

-Επιτρέψατέ μοι να ζητήσω την γνώμην υμών επί του εξής ζητήματος: Δύναται να επιτευχθή ο καταρτισμός του κτηματολογίου και προ της συντελέσεως του τριγωνομετρικού δικτύου εις ό εργάζεται νυν η Αυστριακή αποστολή;

-Αν εννοώ καλά το ερώτημά σας, με ερωτάτε αν δύνανται να συμβαδίσωσι ταυτοχρόνως και τα δύο, αλήθεια; Εγώ νομίζω, ότι έπρεπεν έν περίπου έτος μετά την έναρξιν του τριγωνισμού της χώρας να είχεν αρχίσει και η ιδιαιτέρα εργασία της καταμετρήσεως των κτημάτων. Εις τα μέρη δηλονότι εφ’ ων επιτεύχθη ήδη η τριγωνομετρική καταμέτρησις, αλήθεια; Υποθέσατε ότι ενός νομού ο τριγωνισμός επετεύχθη, αμέσως έπρεπε να αρχίση και η εργασία της καταμετρήσεως των κτημάτων. Αλήθεια;

-Και διατί τούτο δεν εγένετο;

-Μα διότι από της ενάρξεως της τριγωνομετρικής εργασίας επήλθε μεταβολή ιδεών, και επομένως τα πράγματα έμειναν.

-Και πώς εννοείτε την εργασίαν ταύτην της καταμετρήσεως των κτημάτων;

-Α! αυτό είνε άλλο ζήτημα. Επί του παρόντος εννοώ να ήρχιζεν η καταμέτρησις των κτημάτων επί των τριγωνομετρηθέντων μερών, η έρευνα των τίτλων, εν εγγραφή αυτών εν ιδία βίβλω.

-Θα ήτο άρα γε δυνατόν να επιτευχθή η γραφή κτηματολογικού χάρτου;

-Αλλ’ αυτό ακριβώς πρέπει να γίνη. Επί των τριγωνομετρικών μερών έπρεπε ν’ αρχίση η χαρτογραφική εργασία.

Αλήθεια; Είδετε πώς γίνεται η τριγωνομετρική εργασία; Δεν έχω δυστυχώς μετ’ εμού κανέν δείγμα. Τα τριγωνομετρικά μέρη θα διαιρεθώσιν εις τετράγωνα ηριθμημένα. Είτα τα κτήματα τα εντός των τετραγώνων τούτων θα αριθμηθώσι και οι αριθμοί ούτοι μετά των σχετικών σημειώσεων επί βάσει των τίτλων ιδιοκτησίας θα καταγραφώσιν εν ιδιατέρα βίβλω.

-Θα επεθύμουν να εγίγνωσκον την γνώμην υμών επί του εξής ζητήματος: θα ήτο άρα γε δυνατόν να φορολογηθή το εισόδημα των μεγάλων κτημάτων προτού να συντελεσθή το κτηματολόγιον; Επί τη βάσει π.χ του φόρου επί των αροτήρων;

-Επί τη βάσει του τελευταίου τούτου όχι. Διότι η δι’ αυτού επιτυγχανόμενη φορολογία μοι φαίνεται άνισος. Τοιαύτη δε βάσις θα ήν εσφαλμένη. Αν όμως το κράτος επεθύμει να φορολογήσει τα μεγάλα κτήματα, θα ηδύνατο να το πράξη ευκολώτατα εξευρίσκον άλλο μέσον. Θα ηδύνατο π.χ να κάμη έν πρόχειρον κτηματολόγιον, να υποδιαρέση τας γαίας κατά ποιότητας και επί τη βάσει της πολυετούς παραγωγής των και είτα να τας φορολογήση. Υπάρχουσι παραδείγματα τοιαύτα, καθ’ ά κυβερνήσεις, έχουσαι ανάγκην να φορολογήσωσι γαίας, προέβησαν εις σύνταξιν προχείρων κτηματολογίων. Ούτω π.χ η Αυστρία εις χώραν κειμένην μεταξύ του Σαββ και του Δουνάβεως, ως τα λεγόμενα «Confiusmilitaries» προέβη εις πρόχειρον τοιούτον κτηματολόγιον. Εννοείται το πρόχειρον αυτό είνε αρκούντως ελαττωματικόν και προκαλεί παράπονα, ο σκοπός όμως επιτυγχάνεται. Επίσης η Αυστρία εν τη Βοσνία κατήρτισεν εντός 3-4 ετών κτηματολόγιον χάριν ωρισμένου φόρου, ον όμως έτι δεν επέβαλε.

-Και τίνες άρα γε δαπάναι θα απητούντο προς καταρτισμόν του κτηματολογίου;

-Ω! τούτο είνε δύσκολον ή μάλλον αδύνατον να ορισθή. Τούτο καθαρώς εξαρτάται εκ του συστήματος, το οποίον θα γείνη αποδεκτόν. Οιοσδήποτε υπολογισμός είνε απολύτως αδύνατος, αλήθεια;

-Δεν θα ηδύνατο άρα γε η κυβέρνησις χάριν οικονομίας να χρησιμοποιήση αξιωματικούς των τεχνικών όπλων δια την καταμέτρησιν των κτημάτων;

-Βεβαίως. Αξιωματικούς μεταχειρίζεται ήδη η κυβέρνησις δια τον τριγωνισμόν, οίτινες επιτυχώς εργάζονται. Η καταμέτρησις των κτημάτων είνε ευκολωτάτη, απλή, routine, δι ήν θα ηδύναντο να χρησιμοποιηθώσι και απλοί γεωμέτραι. Αν όμως δεν επαρκούσιν και χάριν οικονομίας ήθελεν η κυβέρνησις να χρησιμοποιήση αξιωματικούς, τόσον το καλλίτερον. Άλλως τε νομίζω μικτόν σύστημα προσωπικού θα ήτο το προτιμότερον.

-Υπέρ τίνος συστήματος κλίνετε υμείς; Προτιμάτε το εν Αυστραλία εφαρμοσθέν του Torrens ή θα ηθέλετε το Γαλλικόν;

-Περί τα γαλλικού δεν δύναται να γείνη λόγος. Διότι το γαλλικόν είνε το πρώτον εφαρμοσθέν και δι’ αυτό παρουσιάζει πλείστα ελαττώματα. Άλλως τε και ήδη ήρχισεν εν Γαλλία σκέψις περί μεταβολής του cadastre και τα βλέμματά των στρέφονται προς τους πέραν του Ρήνου. Το του Torrens είναι κατά πολύ ομοιάζει προς τα γερμανικά συστήματα και μόνον αποχρώσεις (nuances) το χωρίζουσιν απ’ αυτού. Το ζήτημα τούτο ετέθη υπό συζήτησιν από ετών παρ’ ημίν, άμα τη ενάρξει του τριγωνισμού και οι νομικοί μας το συνεζήτησαν. Αλλά εγώ και τότε είπον, και ήδη λέγω, ότι ημείς ούτε πρέπει ούτε είνε δυνατόν να εφαρμόσωμεν έν ωρισμένον σύστημα. Δέον να παραδεχθώμεν κάτι τι μικτόν, λαμβάνοντες τα καλά και χρήσιμα, αλήθεια; εκ των διαφόρων συστημάτων. Ημείς έχομεν διαφόρους νόμους, οι οποίοι τυχόν αντιστρατεύονται προς διατάξεις του δείνος ή δείνος συστήματος. Εν τοιαύτη περιπτώσει ή θα πράξωμεν εκείνον το οποίον έκαμαν οι Γερμανοί εν Αλσατία και Λωρραίνη, παραδεχθέντες σύστημα μεταβάσεως και δώσαντες προθεσμίαν εις τους κτηματίας ή θ’ απορρίψωμεν τας διατάξεις ταύτας. Αυτή είνε η γνώμη μου, αλήθεια.

-Θα ήτο άρα γε δυνατόν να ιδρυθώσι γεωργικαί και κτηματικαί τράπεζαι παρ’ ημίν προ της συντελέσεως του κτηματολογίου;

-Διατί όχι; Αλλ’ αύται φυσικώς θα παρεκτραπώσι του σκοπού των, ως ο Αριθμοδίφης σας ορθότατα προ τινος παρετήρει. Ό,τι συνέβη π.χ και με το Gredit foncier της Γαλλίας, όπερ μετετράπη εις χρηματιστικήν τράπεζαν. Κτηματική ή γεωργική τράπεζα άνευ κτηματολογίου είνε αδύνατον απροσκόπτως να εργασθή αλήθεια;