ΚΡΗΝΕΣ

     Η κρήνη είναι ένα υπέργειο κτίσμα κατάλληλο για τη ροή του νερού. Η αρχαιότερη αναφορά για κρήνη εντοπίζεται στην Οδύσσεια του Ομήρου ενώ το αρχαιότερο κτίσμα χρονολογείται στα μέσα του 7ου  αι. π.Χ στην Ολυμπία. Η απλούστερη μορφή της ήταν μια λεκάνη στη μια πλευρά της οποίας υψωνόταν στήλη πάνω στον οποίο βρισκόταν ο κρουνός. Με την πάροδο των χρόνων τα κρηναία οικοδομήματα γίνονταν ολοένα και πιο περίτεχνα και πολλές φορές συνδυάζονταν με ένα ολοκληρωμένο σύστημα άντλησης και αποθήκευσης νερού. Στο Βυζάντιο υπήρχαν δημόσιες κρήνες στους δρόμους αλλά και ιδιωτικές βρύσες στις αυλές ή τους κήπους των πλουσίων. Στις κρήνες αυτές σύμφωνα με τον Φ. Κουκουλέ υπήρχαν «διάφορα αγαλμάτια, από του στόματος των οποίων έρρεε το ύδωρ, ή πτηνά π.χ αετοί κρατούντες εν τους όνυχάς των όφεις. Εις τα επύλλια περιγράφονται και πτηνά γρύψοι, βαστάζοντες δια των ποδών λεκάνην, εις ην από του στόματός των κατέρρεε το ύδωρ».  

     Στα χρόνια της τουρκοκρατίας οι βρύσες κοσμούσαν τους δημόσιους αλλά και τους ιδιωτικούς και παρουσιάζονταν σε διάφορες αρχιτεκτονικές μορφές. Οι δημόσιες κρήνες ήταν κτισμένες είτε σε πολυσύχναστα σημεία του αστικού ιστού είτε σε κομβικά περάσματα της υπαίθρου. Στους μικρούς οικισμούς η κοινοτική κρήνη βρισκόταν στην κεντρική πλατεία, θύμιζε κιόσκι και περιβαλλόταν από σκιερά δέντρα, συνήθως αιώνια πλατάνια. Στις πόλεις συναντιούνταν είτε ως αυτόνομα περίοπτα κτίσματα είτε εντοιχισμένες σε τοίχους κτηρίων ή αυλών. Πολλές φορές έφεραν εγχάρακτη επιγραφή που μαρτυρούσε τη χρονολογία κατασκευής της ή το όνομα του δωρητή, με δαπάνες του οποίου κατασκευάστηκε η κρήνη. Είχαν πάντα το δικό τους ξεχωριστό όνομα αφού αποτελούσαν σημεία αναφοράς για τους κατοίκους μιας γειτονιάς ή ενός ολόκληρου συνοικισμού και πολλές φορές ξεχώριζαν για τα αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία τους. Οι κολονάτες βρύσες που συνηθίζονταν στη Δυτική Ευρώπη εμφανίστηκαν τον 18ο αιώνα και άρχισαν σταδιακά να αντικαθιστούν τις παραδοσιακές βρύσες των πλατειών.

Αρχές 19ου αιώνα

Αρχές 19ου αιώνα

Παλικάρια και κοπέλες συναντιούνται στη βρύση

Θεσσαλονίκη 1875

Θεσσαλονίκη 1875

Θρησκευτική βρύση Χατζή Μεχμέτ

1908-1909

1908-1909

(Θεόδωρος Ράλλης)

Γυναίκα στη βρύση

Γυναίκα στη βρύση

(Θεόδωρος Ράλλης)

1939. Στη βρύση

1939. Στη βρύση

(Αγήνορας Αστεριάδης)

Γυναίκες στη βρύση

Γυναίκες στη βρύση

(Αναγνωστικό Στ’ Δημοτικού 1936)

Γιαννιτσά

Γιαννιτσά

Γυναίκες εις την κρήνην

Δελφοί 1910

Δελφοί 1910

Η Κασταλία πηγή αναβλύζει από τον ψηλό βράχο (Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου)

Γαστούρι Κέρκυρας

Γαστούρι Κέρκυρας

1903. Η πηγή της αυτοκράτειρας Ελισσάβετ (Φωτογραφία του Fred Boissonnas)

Παραμυθιά 1913

Παραμυθιά 1913

Δημόσια κρήνη δίπλα σε εντυπωσιακό πλατάνι (Φωτογραφία του Fred Boissonnas)

Ηράκλειο - 1920

Ηράκλειο - 1920

Η περίφημη κρήνη του Μοροζίνι (Φωτογραφία του Fred Boissonnas)

1947. Νεαρός βοσκός

1947. Νεαρός βοσκός

μεταφέρει νερό με τον κουβά (THE NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE)

1919 Ηράκλειο

1919 Ηράκλειο

Κρήνη στους Άγιους Δέκα Ηρακλείου (Daniel Baud-Bovy & Fred. Boissonass)

Πήλιο 1959

Πήλιο 1959

Πλύσιμο σκευών παρέα με τη γατούλα (Η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα)

Τρίκερι 1940

Τρίκερι 1940

Η βρύση σημείο συνάντησης (THE NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE)

Φλώρινα 1940

Φλώρινα 1940

Ξυπόλητο κορίτσι σε βρύση (THE NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE)

Νάουσα

Νάουσα

Βρύση στο πάρκο της πόλης (ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ - ΜΑΡΤΙΟΣ 1971)

Φίλυρο

Φίλυρο

Κοριτσάκι με στάμνα (ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ – ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1972)

Μέτσοβο

Μέτσοβο

Βρύση σε λιθόστρωτο δρόμο

Ηράκλειο 1981

Ηράκλειο 1981

Η κρήνη Ντελημάρκου

1916. Βαφειοχώρι

1916. Βαφειοχώρι

Γυναίκα με το μωρό της στην αγκαλιά και τη στάμνα στον ώμο (Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας)

Γουμένισσα

Γουμένισσα

Η γαλλική κρήνη που κατασκευάστηκε το 1918 (Φωτογραφία του Fred Boissonnas)

Κιλκίς δεκαετία 1930

Κιλκίς δεκαετία 1930

Στρατιώτες φωτογραφίζονται σε βρύση στο δημοτικό κήπο (Λένα Ιωαννίδου)

Κιλκίς δεκαετία 1940

Κιλκίς δεκαετία 1940

Συνοικιακή κρήνη (Τάσος Ασβεστόπουλος)

Κιλκίς δεκαετία 1940

Κιλκίς δεκαετία 1940

Συνοικιακή κρήνη κοντά στο 4ο δημοτικό σχολείο (Στέφανος Καζαντζής)

Κιλκίς 1947

Κιλκίς 1947

Συνοικιακή κρήνη (Σάκης Τζεβελέκης)

Σεβαστό

Σεβαστό

Κοπέλες στη βρύση του χωριού (Νίκος Αφεντουλίδης)

Νέα Δήμητρα

Νέα Δήμητρα

Νέοι στη βρύση του χωριού (Τάκης Χατζόπουλος)

Μεταλλική κρήνη

Μεταλλική κρήνη

του μεσοπολέμου δίπλα στην είσοδο του δημαρχείου Κιλκίς

Ξηρόβρυση

Ξηρόβρυση

Κρήνη κατασκευασμένη το 1929

Αντιγόνεια

Αντιγόνεια

Εντοιχισμένη κρήνη σε δρόμο

Διπόταμος

Διπόταμος

Κρήνη με γούρνα ποτίσματος ζώων

Χίος 1792

Χίος 1792

Άποψη της περιοχής της κρήνης (Choiseul – Gouffier, “Voyage pittoresque dans l’ empire ottoman)

Κως 1792

Κως 1792

Δημόσια κρήνη σε πλατεία (Choiseul – Gouffier, “Voyage pittoresque dans l’ empire ottoman)

Πάτμος 1792

Πάτμος 1792

Γυναίκες μπροστά σε βρύση (Choiseul – Gouffier, “Voyage pittoresque dans l’ empire ottoman)

1825. Νέες κοπέλες

1825. Νέες κοπέλες

συναντιούνται στη βρύση και συζητούν (Luis Dupre)

Αθήνα 1819

Αθήνα 1819

Η κρήνη «μπουμπουνίστρα» (Edward Dodwell)

Άμφισσα – 1801

Άμφισσα – 1801

(Edward Dodwell)

Κρήνη στο Νεόκαστρο Πύλου

Κρήνη στο Νεόκαστρο Πύλου

(Bory de Saint-Vincent)

Κρήνη στο Αίγιο

Κρήνη στο Αίγιο

(Otto Stackelberg “La Grece. Vues pittoresques et topographiques”)

Κρήνη στη Μεθώνη

Κρήνη στη Μεθώνη

Παλιά χαλκογραφία

1859. Κρήνη

1859. Κρήνη

στο κέντρο της Αθήνας

Θήβα – 1834

Θήβα – 1834

(Otto Stackelberg “La Grece. Vues pittoresques et topographiques”)

Αθήνα – 1834

Αθήνα – 1834

Κρήνη στην αυλή σπιτιού (Otto Stackelberg “La Grece. Vues pittoresques et topographiques”)

Μέτσοβο 1913

Μέτσοβο 1913

(Boissonnas – Εικόνες της Ελλάδας)

Θεσσαλονίκη 1917

Θεσσαλονίκη 1917

Αμερικανοί γιατροί σε οθωμανική κρήνη (THE NATIONAL GEOGRAPHIC MAGAZINE)

Βασιλικά Χαλκιδικής – 1916

Βασιλικά Χαλκιδικής – 1916

Οθωμανική κρήνη (Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας)

Πελοπόννησος - Δεκαετία 1920

Πελοπόννησος - Δεκαετία 1920

Βρύση ορεινού χωριού

Σιδηρόκαστρο

Σιδηρόκαστρο

Βρύση στη σημερινή πλατεία του Σιδηρόκαστρου την περίοδο του μεσοπολέμου (Βασίλης Τζανακάρης)

Συνάντηση στη βρύση

Συνάντηση στη βρύση

(Φωτογραφία του Fred Boissonnas)

Σέρρες - Δεκαετία 1920

Σέρρες - Δεκαετία 1920

Παλιά τούρκικη βρύση με φόντο το κτήριο της νομαρχίας Σερρών (Βασίλης Τζανακάρης)

Πωγώνι 1930

Πωγώνι 1930

Γυναίκες γεμίζουν τις στάμνες τους

Αθήνα 1933

Αθήνα 1933

Διανομή νερού σε γειτονιά της Αθήνας (Λεύκωμα ΕΥΔΑΠ 1999)

Ανατολή Αγιάς -1950

Ανατολή Αγιάς -1950

Γυναίκα γεμίζει τα μπακιρένια γκιούμια (Η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα)

Πύργοι Δράμας 1964

Πύργοι Δράμας 1964

Προσφορά ψωμιού του γάμου στη βρύση

Αμπελάκια -1977

Αμπελάκια -1977

Γαϊδουράκι που ξεδιψάει (Η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα)

1916. Γουμένισσα

1916. Γουμένισσα

Παλιά βρύση στην θέση που ανεγέρθηκε το 1918 η γαλλική κρήνη (Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας)

1916. Βαφειοχώρι

1916. Βαφειοχώρι

Γυναίκες προμηθεύονται νερό από τη βρύση του χωριού (Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας)

1916. Σουλτογιανέικα

1916. Σουλτογιανέικα

Άγγλοι στρατιώτες στην κρήνη του χωριού (Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας)

1916. Κάτω Θεοδωράκι

1916. Κάτω Θεοδωράκι

Άγγλοι στρατιώτες και κάτοικοι φωτογραφίζονται μπροστά στην παλιά οθωμανική κρήνη (Τάσος Γιοβανούδης)

Κιλκίς δεκαετία 1940

Κιλκίς δεκαετία 1940

Βρύση στην οδό Λέοντος Σοφού (K4Station)

Μεταλλικό δεκαετία 1960

Μεταλλικό δεκαετία 1960

Η βρύση του ξινού νερού (K4Station)

Μεταλλικό 1963

Μεταλλικό 1963

Στρατιώτες του 603 τάγματος πεζικού στη βρύση του ξινού νερού Ευριπίδης Παπαδόπουλος

Γουμένισσα

Γουμένισσα

αναμνηστική φωτογραφία στην γαλλική κρήνη (Κώστας Στεφανίδης)

Γουμένισσα – δεκαετία 1970

Γουμένισσα – δεκαετία 1970

Η κεντρική πλατεία με τη γαλλική κρήνη, χιονισμένη

Κιλκίς δεκαετία 1960

Κιλκίς δεκαετία 1960

Παιδιά αναζητούν δροσιά στη βρύση του Σαλάτς

Η βρύση του Σαμολαδά

Η βρύση του Σαμολαδά

Δεξιά ο Κώστας Κωνσταντινίδης

Καμπάνη 1984

Καμπάνη 1984

Βρύση με κεφαλή λιονταριού ως κρουνό στο κέντρο του χωριού (K4Station)

Η βρύση Σαλάτς

Η βρύση Σαλάτς

(Λένα Κωτσοπούλου)

Δροσάτο

Δροσάτο

Βρύση της δεκαετίας του 1930

Μεγάλη Βρύση

Μεγάλη Βρύση

Βρύση στην πλατεία του χωριού

Χωρύγι

Χωρύγι

Κρήνη κατασκευασμένη το 1925

Κάρπη

Κάρπη

Κρήνη με τρεις κρουνούς στην άκρη του χωριού

Μεγάλα Λιβάδια

Μεγάλα Λιβάδια

Οι τρεις κρήνες μετά τα έργα ανάπλασης